วันอาทิตย์ที่ 19 สิงหาคม พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ


ตำนานรับขวัญช้าง “ปูเต้อ” หลบหลู่ไม่ทำเจอหายนะ

โดย รัก-ยม

พิธีกรรมรับขวัญช้างปูเต้อ.

พิธีกรรม “รับขวัญช้าง” ชาวปกาเกอะญอ แห่ง บ้านปูเต้อ ต.แม่กุ อ.แม่สอด จ.ตาก ธรรมเนียมปฏิบัติในครัวเรือนที่มีช้างเลี้ยงอยู่ร่วมชายคาสืบต่อกันมาแต่บรรพบุรุษไม่ต่ำกว่า 3 สายเลือด

ความจริงอันลี้ลับของ “ช้างปูเต้อ” ได้เริ่มถูกเปิดเผยออกสู่สังคมภายนอก เมื่อรัฐบาลได้ประกาศให้ทุกวันที่ 13 มีนาคม นับแต่ปี 2541 เป็น “วันช้างไทย” และมูลนิธิช้างแห่งประเทศไทยได้เข้าไปผลักดันให้ชาวปกาเกอะญอบ้านปูเต้อผู้เลี้ยงช้างอยู่จำนวน 31 เชือก จัดงาน “วันช้างไทยบ้านปูเต้อ” ขึ้นครั้งแรกเมื่อปี 2554 และล่าสุดจัดขึ้นเมื่อวันที่ 13 มีนาคม 2559 ถือเป็นครั้งที่ 6 ของชุมชนแห่งนี้

ด้วยสายตานักการตลาดด้านท่องเที่ยวเพื่อสร้างรายได้ให้เกิดแก่ท้องถิ่น ธมลวรรณ เรืองขจร หรือ “หน่อง” ผอ.การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) สำนักงานตาก ได้มองเห็นคุณค่าของบ้านปูเต้อ...ชุมชนคนเลี้ยงช้างที่อยู่คู่กันมากว่า 200 ปี เป็นปัจจัยดึงนักท่องเที่ยวให้เดินทางมาแม่สอดมากถึงปีละ 700,540 คน

O O O

ธรรมเนียมปฏิบัติ “คนเลี้ยงช้างบ้านปูเต้อ”...ที่น้อยคนนักจักได้รับรู้ ผจญ สุวรรณคำพันธ์ หรือ “กุ๊กกู” ชนเผ่าปกาเกอะญอผู้เป็นแกนนำของคนเลี้ยงช้างถิ่นนี้ เล่าว่า ชาวปูเต้อถือว่าช้างแต่ละเชือกเสมอเหมือนหนึ่งญาติมิตรในครัวเรือน พวกเขามีความสุข เมื่อได้ใช้ชีวิตอยู่กับช้างและเสียใจร่ำไห้เมื่อคราช้างล้ม แต่น้อยนักที่ช้างในชุมชนจะล้มหายตายจากไปสักเชือกหนึ่ง เพราะปูเต้อเป็นแหล่งอุดมสมบูรณ์ด้วยแหล่งน้ำและพืชเกษตรสำหรับเลี้ยงช้าง ควบคู่ไปกับกระบวนการเลี้ยงที่คอยดูแลอย่างเอาใจใส่

สิ่งที่ “ชาวปกาเกอะญอ” จะขาดเสียมิได้ ก็คือทุกปีทุกครัวเรือนผู้เลี้ยงช้างจะต้องประกอบพิธี “รับขวัญช้าง” ตามแบบอย่างที่บรรพบุรุษสืบทอดกันมาด้วยการ “สะเดาะเคราะห์ช้าง” แล้วก็ “ผูกข้อมือช้าง”

เพื่อความเป็นสิริมงคล ปราศจากโรคภัยคุกคาม แต่ก่อนใช้เชือกบายศรีผูกตรงข้อเท้า ปัจจุบันเปลี่ยนเป็นทำรูปห่วงผูกไว้ตรงหูช้างแทน “การรับขวัญช้างนั้นจะต้องไม่ทำในวันคืนแรม แต่จะเลือกเอาเฉพาะวันดีที่เป็นมงคลในวันข้างขึ้น ด้วยถือว่าจะส่งผลให้ช้างรวมถึงคนเลี้ยงช้างรุ่งเรืองขึ้น ปลอดจากโรคภัยไข้เจ็บ”

“กระทงสะตวงสะเดาะเคราะห์ช้าง” เครื่องมือสำคัญที่ใช้ทำจากกาบกล้วยคล้ายภาชนะสี่เหลี่ยมใส่ขนม ผลไม้ ข้าวขาว ข้าวเหลือง ถ้าใครบนสิ่งใดไว้ด้วยไก่ตัวผู้ก็ต้องใช้หมูตัวเมีย หากเป็นไก่ตัวเมียก็ต้องใช้หมูตัวผู้ ข้อสำคัญในการรับขวัญ...จะใช้กระทงสะตวง 1 กระทงต่อช้าง 1 เชือกเท่านั้น

นอกจากนี้ก็มีเหล้าที่เพียงใช้แตะริมปากช้างกับปั้นรูปช้างใส่ไว้ในสะตวงพร้อมธูปเทียนปักไว้เพื่อสะเดาะเคราะห์ช้าง สุดท้ายถึงผูกข้อมือช้างไว้ที่หูช้าง โดยแต่ละครัวเรือนจะกระทำกันเองแต่เป็นวันเดียวกัน

เมื่อทำพิธีกรรมเสร็จแล้วช้างจะพาคนเลี้ยงช้างนำสะตวงดังกล่าวไปวางไว้ในป่า เพื่อไหว้ผีป่าผีเขากับไล่ผีร้ายที่จะเข้าไปคุกคามช้างกับชุมชน “สุดท้าย...ถ้าเป็นช้างเพศผู้ก็จะมีการนำเสื้อไปวางพาดไว้บนหลัง ส่วนช้างเพศเมียก็จะใช้ผ้าซาน ซึ่งหมายถึงนำเสื้อผ้าชุดใหม่ไปสวมใส่ให้กับช้าง และวันนั้นเป็นวันที่ใครก็ตามจะไปก่นด่า หรือเฆี่ยนตีช้างไม่ได้โดยเด็ดขาด เพราะถือว่าเป็นสิ่งอัปมงคลขั้นรุนแรง”

O O O

พฤติกรรมชาวปกาเกอะญอนั้น เกรงและกลัวที่สุดคือ “ผีบ้าน” “ผีเรือน” กับ “ปาฏิหาริย์” ที่อาจเกิดขึ้นกับตนเอง ครอบครัวซึ่งรวมถึง “ช้าง” ด้วยจึงจำเป็นต้องทำเพื่อป้องกันไว้ก่อน!

กมล อุบลอ่อน หรือ “หมอหนุ่ย” อาสาสมัครมูลนิธิช้างฯ บอกว่า อีกธรรมเนียมปฏิบัติที่ยึดถือกันมานานเมื่อช้างเพศเมียถึงคราตกลูกหลังจากตั้งท้องราวๆ 18-20 เดือน ก่อนตกลูกจะนำช้างเชือกนั้นกลับสู่ป่าพร้อมช้างพี่เลี้ยง กระทั่งตกลูกแล้วแม่ช้างจะรอให้ลูกช้างกินมูลแม่ก่อนกินนมแม่ทุกครั้งนานนับสัปดาห์ เพื่อสร้างความผูกพันกันระหว่างแม่กับลูก “เคยมีเหตุอาเพศที่คนเลี้ยงช้างไม่ยอมหนุนให้ลูกช้างกินมูลแม่ ผลคือแม่ช้างเกิดอาการคลุ้มคลั่งอย่างไม่เคยปรากฏและรุนแรงถึง
ขนาดกระทืบร่างลูกช้างแหลกเละล้มคาที่ นี่คือมนตร์อาถรรพณ์ที่เคยเกิดขึ้นระหว่างแม่กับลูกช้าง”

เมื่อแม่กับลูกช้างเริ่มใช้ชีวิตผูกพันสนิทสนมกันดี ก็จะให้ทั้งคู่คืนกลับสู่ชุมชนเพื่อทำพิธี “ผ่าจ้าน”...แยกแม่กับลูกเพื่อเจริญพันธุ์ต่อไปกับหมอฝึกช้าง พร้อมตั้งชื่อให้ลูกช้างตามอุปนิสัย ลักษณะเด่น หรือสีผิว

ความเชื่อเกี่ยวกับช้างของดินแดนแห่งนี้เป็นเรื่องสำคัญ พันผูกกับวิถีชีวิตมานานนับร้อยๆปีเนิ่นนานมาแล้ว...ครัวเรือนคนเลี้ยงช้างเรือนใดที่ละเว้นไม่ยอมประกอบพิธีกรรมดังกล่าว “ชาวปกาเกอะญอปูเต้อ”...เชื่อว่าภัยพิบัติมักจะเกิดขึ้นกับช้าง หรือไม่คนเลี้ยงช้างก็ไม่เว้น จึงไม่มีครัวเรือนใดกล้าฝืนไม่ทำพิธีกรรมนี้.

รัก-ยม

7 พ.ค. 2559 10:00 7 พ.ค. 2559 10:10 ไทยรัฐ