6แนวทางฟื้นคืนชีพ มหากาพย์คลองด่าน

Share :
line-share-logo

โครงการประเมิน ศักยภาพทางด้านเทคนิค และการยอมรับของประชาชน สำหรับการใช้ประโยชน์ของ...“โครงการระบบรวบรวมและบำบัดน้ำเสีย” เขตควบคุมมลพิษ จังหวัดสมุทรปราการ

ความท้าทายนับเนื่องมาจากเริ่มโครงการคลองด่านในปี 2540 เจอกับการคัดค้าน...ต่อต้าน จากชาวบ้านในพื้นที่ก่อสร้างมาโดยตลอด ประกอบกับความจำเป็นของภาครัฐที่ต้องปฏิบัติตามคำพิพากษาของศาลปกครองสูงสุด และการประเมินมูลค่าความเสียหาย...การสูญเสียของภาครัฐที่เกิดขึ้น

กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเห็นความจำเป็นว่า หากจะปล่อยทิ้งโครงการ “คลองด่าน”...มหากาพย์อีกหน้าหนึ่งของประเทศไทยโดยไม่มีการดำเนินการใดๆจะก่อให้เกิดความสูญเสียทรัพย์สินภาครัฐ...ทรัพยากรที่มีอยู่ไปโดยไม่มีการนำกลับมาใช้ให้เกิดประโยชน์เท่าที่จะทำได้

ควรที่จะต้องหาแนวทางที่เหมาะสม ได้รับการยอมรับจากทุกภาคส่วน รวมทั้งต้องไม่ใช้งบประมาณในการลงทุนเพิ่มเติม หรือใช้งบประมาณให้น้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ จึงมอบหมายให้องค์การจัดการน้ำเสีย (อจน.) เข้ามาดำเนินการศึกษา วิเคราะห์ หาแนวทางที่เหมาะสม

เพื่อให้ “คลองด่าน” ถูกนำกลับมาใช้เกิดประโยชน์สูงสุดไม่ให้ เกิดความสูญเปล่าในโครงการที่ต้องใช้งบประมาณจากภาษีอากรประชาชนเป็นจำนวนมาก ลงทุนไปแล้วไม่น้อยกว่า 3 หมื่นล้านฯ

หทัยรัตน์ ลิขิตอนุภาค รองผู้อำนวยการปฏิบัติการรักษาการแทนผู้อำนวยการ องค์การจัดการน้ำเสียบอกว่า ตามมติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 17 พ.ย.2558 มอบหมายให้องค์การจัดการน้ำเสีย หน่วยงานที่รับผิดชอบรวบรวมระบบบำบัดน้ำเสียโครงการคลองด่าน

รวมทั้งเป็นการดำเนินการตามข้อสั่งการของนายกรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 13 ตุลาคม 2558 ให้พิจารณาศึกษาแนวทางประโยชน์การใช้พื้นที่ก่อสร้างโครงการคลองด่าน โดยอาจพิจารณาให้ภาคเอกชนเข้าร่วมลงทุนด้วย

“หากแล้วเสร็จสมบูรณ์จะนำข้อมูลผลการศึกษาไปใช้ประกอบการประเมินศักยภาพด้านเทคนิค การยอมรับของประชาชน เพื่อไม่ให้เกิดความสูญเปล่า”

สำหรับแนวคิดเบื้องต้น 5 แนวทาง ชัยเกียรติ ห่านสัมฤทธิ์ ประธานกรรมการองค์การจัดการน้ำเสีย (อจน.) บอกว่า หนึ่ง...ให้ดำเนินโครงการตามเดิม แต่จะไม่ปล่อยน้ำเสียลงทะเล ให้พิจารณานำน้ำเสียมาบำบัดเป็นน้ำที่มีคุณภาพดี เพื่อเอาไปใช้ในกลุ่มโรงงานอุตสาหกรรม สนามกอล์ฟ กระทั่งภาคการเกษตร

สอง...ดำเนินโครงการเดิมแต่ให้เอกชนเข้ามาเช่าจัดการ สาม...ยกเลิกโครงการและดัดแปลงไปใช้ประโยชน์ในทางอื่นๆ เช่น ศูนย์วิจัยและขยายพันธุ์สัตว์น้ำชายฝั่ง แหล่งศึกษาธรรมชาติ ศูนย์จำหน่ายผลิตภัณฑ์พื้นบ้าน หรือศูนย์กีฬา นันทนาการ สี่...ใช้การผสมผสานลดพื้นที่บำบัดน้ำเสียให้สอดคล้องกับพื้นที่ และใช้พื้นที่บางส่วนเป็นประโยชน์ต่อชุมชน เช่น ศูนย์วิจัยและขยายพันธุ์สัตว์น้ำชายฝั่ง แหล่งศึกษาธรรมชาติ

และ ห้า...หยุดดำเนินการ โดยไม่ทำอะไรเลย

ต่อมา เฉลา ทิมทอง และกลุ่มชาวบ้านท้องถิ่นในพื้นที่ตำบลคลองด่าน อำเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ พื้นที่ตำบลสองคลอง อำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทราและใกล้เคียง ได้ทำหนังสือร้องขอส่งมาถึงองค์การจัดการน้ำเสีย ให้ช่วยพิจารณาทางเลือกเพื่อความสมบูรณ์ของการศึกษาในขั้นตอนต่อไปอีก 6 ประเด็น

ข้อหนึ่ง...การตรวจสอบสิ่งก่อสร้างระบบบำบัดน้ำเสียที่คลองด่านและท่อรวบรวมน้ำเสียตามที่ผู้รับเหมาก่อสร้างได้ดำเนินการไว้เพื่อเปรียบเทียบกับแบบก่อสร้างตามมาตรฐานคู่สัญญาฯ และข้อกำหนดตามสัญญา

ซึ่งการประเมินศักยภาพทางด้านเทคนิคและการยอมรับของประชาชน องค์การจัดการน้ำเสียมอบหมายให้มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ในฐานะที่ปรึกษาดำเนินการอยู่ กับข้อเสนอแนะนี้ได้รับความร่วมมือจากคณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เป็นหน่วยงานดำเนินการ

ข้อเสนอถัดมา...การนำโครงการบ่อบำบัดน้ำเสียตามที่กลุ่มกิจการร่วมค้าสร้างไว้แล้วโดยใช้เงินลงทุนจำนวนมาก แต่ไม่สามารถใช้บำบัดน้ำเสียได้ตามแผนโครงการฯ โดยนำกลับมาใช้ประโยชน์ให้มากที่สุด

ข้อเสนอนี้องค์การจัดการน้ำเสียจะได้เพิ่มเติมไว้ในการศึกษาในขั้นตอนต่อไป ยกตัวอย่าง การนำพื้นที่ป่าชายเลนที่หลงเหลืออยู่มาใช้ประโยชน์เป็นแหล่งอนุรักษ์พันธุ์สัตว์น้ำหายากของจังหวัดสมุทรปราการ เช่น ปูทะเล ปลาอีกง หรือกั้งแก้วใหญ่ ฯลฯ หรือ...การพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ หรือนำองค์ประกอบโครงการบางส่วนที่ยังพอใช้ประโยชน์ได้มาจัดตั้งเป็นศูนย์วิจัยและขยายพันธุ์สัตว์น้ำชายฝั่ง

ข้อเสนอแนะที่สาม...การประสานกับหน่วยงานท้องถิ่น “อบต.คลองด่าน” เพื่อการจัดเรือ บุคลากรบริการนักท่องเที่ยว เพื่อพาชมระบบนิเวศในลำคลองต่างๆ หรือชายฝั่งทะเล หรือพื้นที่ป่าชายเลน

ข้อเสนอแนะที่สี่...การพิจารณาจัดตั้งเป็นพิพิธภัณฑ์การทุจริตโครงการบ่อบำบัดน้ำเสียคลองด่านฯ โดยจะเพิ่มไว้ในการศึกษา ผนวกรวมไว้เป็นแนวทางเดียวกับข้อเสนอแนะที่ 2

ข้อเสนอแนะที่ห้า...พิจารณานำพื้นที่โฉนดที่ดินเลขที่ 13150 เนื้อที่ 380 ไร่ โซนนอกด้านทิศเหนือโครงการฯมาให้ภาคเอกชนร่วมลงทุนจัดตั้งเป็นสวนสนุก สวนน้ำ หรือสถานที่เล่นกีฬา หรือพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ

ข้อเสนอแนะสุดท้าย...การพิจารณาแนวทางการแก้ไขปัญหาน้ำเสียจังหวัดสมุทรปราการที่เคยมีหน่วยงานต่างๆได้ดำเนินการศึกษาไว้ในอดีต ซึ่งก็คือกรมโยธาธิการ...เดิม และกรมโรงงานอุตสาหกรรม มาใช้เป็นพื้นฐานในการแก้ไขปัญหาน้ำเสียจังหวัดสมุทรปราการ ก็จะนำไปเพิ่มเติมในการศึกษาขั้นตอนต่อไป

ประเด็นสำคัญ องค์การจัดการน้ำเสียจะต้องเน้นการศึกษาการมีส่วนร่วมของภาคประชาสังคม เพื่อใช้เป็นประเด็นตัดสินใจเกี่ยวกับโครงการ รวมทั้งลดปัญหาความขัดแย้ง ข้อพิพาทระหว่างภาครัฐกับภาคประชาสังคม เปิดโอกาสให้ผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียเข้ามามีส่วนร่วมรับทราบข้อมูล กำหนดนโยบาย...

หาทางเลือกในด้านต่างๆ ตัดสินใจร่วมกับภาครัฐในทุกขั้นตอนอย่างแท้จริง

การแก้ไขโครงการคลองด่านที่เรื้อรัง ถูกปล่อยร้างมานานกว่า 10 ปี จะยุติเช่นใด ผลการศึกษาหน้าหนึ่งที่ต้องบันทึกไว้ก็คือ...ประชามติเสียงคนในพื้นที่มาร่วมลงประชาคม 2,105 คน เมื่อวันที่ 11 มีนาคมที่ผ่านมา ...ตั้งแต่เวลา 09.00-13.00 น. ที่หอประชุมวัดแจ่มราษฎร์ศรัทธาธรรม (วัดสีล้ง) ต.คลองด่าน อ.บางบ่อ จ.สมุทรปราการ

ผลการลงมติ...แนวทางภาคประชาชนได้ 1,955 คะแนน ส่วนแนวทางภาครัฐได้เพียง 63 คะแนน โดยหลังจากนี้จะนำผลสรุปซึ่งเป็นแนวทางการพัฒนาของภาคประชาชนไปนำเสนอต่อ พล.อ.สุรศักดิ์ กาญจนรัตน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อนำเสนอต่อที่ประชุมคณะรัฐมนตรีต่อไป

เสียงเหล่านี้เป็นหนึ่งในจิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญที่จะถูกส่งต่อไปให้ภาครัฐตัดสินใจดำเนินการหาทางออกต่อไป นับรวมไปถึงสิ่งสำคัญที่ภาครัฐจะดำเนินการพิจารณาให้กับชุมชน อาทิ การฟื้นฟูสภาพป่าชายเลนเพื่อคืนความสุขให้กับประชาชน กลุ่มชุมชนต่างๆในพื้นที่คลองด่าน

สุ้มเสียงจากตัวแทนชาวบ้านคลองด่านไม่เห็นด้วยกับ 5 ทางเลือกเบื้องต้นที่ภาครัฐเสนอไว้ ด้วยเหตุผลสำคัญคือ การต่อสู้ที่ยาวนานมากว่า 18 ปี ตั้งหวัง...วาดฝันกันว่า อยากให้แนวทางพัฒนาคลองด่านเดินหน้าเป็นศูนย์วิจัย...แพร่พันธุ์สัตว์น้ำ ฟื้นฟูสภาพแวดล้อมที่เสียไป และจะทำให้ชาวบ้านมีรายได้เพิ่มขึ้นอย่างยั่งยืน

มหากาพย์...“คลองด่าน” จะปิดฉากอย่างไร ยุคคืนความสุขเช่นนี้...ไม่นานคงได้รู้กัน.

อ่านเพิ่มเติม...