วันอาทิตย์ที่ 24 มีนาคม พ.ศ. 2562
บริการข่าวไทยรัฐLogin
ปัญญากรีก–โรมัน

ปัญญากรีก–โรมัน

  • Share:

เจ้าของนิยาม หนึ่งในผู้ดำเนินรายการโทรทัศน์ นักคิด นักเขียน นักผลิตสารคดี ผู้ตั้งคำถามแหลมคมที่สุดแห่งยุค...ภิญโญ ไตรสุริยธรรมา เขียนถึง โสกราตีส นักปรัชญาชาวเอเธนส์ ผู้มีชีวิต 470–399 ปีก่อนคริสตกาล

(ปัญญากรีก-โรมัน สำนักพิมพ์โอเพ่นบุ๊คส์ มี.ค.2559)

ในประวัติศาสตร์ตะวันตก นอกจากพระเยซูแล้ว โสกราตีสน่าจะเป็นอีกคนหนึ่ง ซึ่งความตายของเขา ก่อให้เกิดข้อถกเถียงและคำถาม อย่างกว้างขวางมากที่สุด

โสกราตีส มิได้สอนหนังสือผ่านงานเขียน เพราะเชื่อว่างานเขียนเปรียบเสมือนลูกกำพร้า เมื่อถูกตีความผิด ก็หามีพ่อแม่ตามแก้ไขให้ถูกต้อง การสอนของเขา จึงดำเนินไปผ่านบทสนทนา ผ่านคำถามที่ทำให้ลูกศิษย์มิตรสหาย ต้องทบทวนตัวเอง

กระบวนการถามตอบ ช่วยขัดเกลาความคิด และสร้างรากฐานทางปัญญาให้กับเยาวชนชาวเอเธนส์ เช่นเดียวกับสถาปนิกสร้างบ้าน

กระนั้น คำถามที่แหลมคมและท้าทายความเชื่อเดิม ก็ทำให้โสกราตีส ถูกจับจ้องด้วยสายตาที่ไม่เป็นมิตร

จากผู้มีอำนาจ

เมื่อเอเธนส์พ่ายแพ้แก่สปาร์ตา โสกราตีสจึงถูกกล่าวหาว่าลบหลู่ศาสนาและล่อลวงเยาวชน จนทำให้เทพเจ้าไม่เข้าข้าง และเอเธนส์อ่อนแอลง

เอเธนส์ ซึ่งเลี้ยงดูและให้การศึกษา และได้ชื่อ นคราแห่งประชาธิปไตย จึงกลายเป็นผู้ลงมือสังหารโสกราตีส ด้วยการให้ดื่มยาพิษเฮมล็อค

สำหรับโสกราตีส ความตายดูจะไม่ใช่เรื่องใหญ่ เขาเชื่อว่านักปรัชญาต้องเจริญมรณาสติ ด้วยการครุ่นคิดถึงความตายอยู่ตลอดเวลา

มาร์ติน ลูเธอร์ คิง กล่าวว่า เสรีภาพทางวิชาการที่เป็นจริงทุกวันนี้ เกิดขึ้นเพราะการปฏิบัติอารยะขัดขืนของโสกราตีส

เพลโต ผู้เป็นทั้งศิษย์และสหาย...กล่าวว่า โสกราตีสแค่กระตุ้นให้คนได้ขบคิด หาได้เป็นภัยคุกคามต่อนครรัฐไม่

หนึ่งในคำให้การของโสกราตีส “คนอย่างเขา ไม่ต่างจาก “เหลือบไร” ง่ายที่จะตบทำลาย แต่ต้นทุนที่สังคมต้องจ่ายสำหรับการทำลายนั้นสูงลิ่ว ถ้าท่านฆ่าคนอย่างข้าพเจ้า ท่านจะทำร้ายตัวพวกท่านเอง มากกว่าทำร้ายข้าพเจ้า”

ด้วยคำถามอันทรงคุณค่า โสกราตีส จึงเป็น เหลือบไรตอมม้า และคำเหลือบไรตอมม้า ได้เป็นความหมายถึงผู้ที่กล้าตั้งคำถามท้าทายอำนาจในปัจจุบัน

แต่สังคมที่ทะนงและลุ่มหลงตนเองอย่างเอเธนส์ ก็ตัดสินใจปลิดชีวิตโสกราตีส เพราะยังไม่สามารถผลิตวิธีการและวิธีคิดในการจัดการกับความเห็นต่างอย่างสร้างสรรค์ได้

ความตายของโสกราตีส แทนที่จะนำมาซึ่งความสงบเรียบร้อย และศีลธรรมอันดีงามของชาวเอเธนส์ ในที่สุด กลับนำเอเธนส์สู่ความเสื่อมถอย และล่มสลาย

อารยธรรมอันยิ่งใหญ่ เมื่อไม่ถูกตรวจสอบตั้งคำถาม ย่อมไม่อาจพัฒนาปัญญาเพื่อรับมือกับความเปลี่ยนแปลงได้

หากเอเธนส์อันยิ่งใหญ่ ยังล่มสลาย องค์กรเล็กไปถึงใหญ่ ในโลกสมัยใหม่ ย่อมไม่อาจหลีกเลี่ยงชะตากรรม

หากคำถามที่แหลมคม เป็นรากฐานแห่งปัญญา และปัญญาเป็นรากฐานแห่งนครา โสคราตีสก็เป็นสัญลักษณ์ของความกล้าหาญทางปัญญา ในการถามท้าทุกสถาบัน

นี่แค่บทตัวอย่างบทแรกใน ปัญญากรีก-โรมัน

อ่านเล่มนี้จบแล้ว ภิญโญ ไตรสุริยธรรมา ยังเสนอเล่มสอง ปัญญาอิตาลี ตอนนี้มีขายใกล้มือ ในบูธโอเพ่นบุ๊คส์ งานสัปดาห์หนังสือ ศูนย์สิริกิติ์

ผมเอง ดูจากทีวีไทยพีบีเอส รอบหนึ่งแล้ว ตั้งใจอ่านหนังสือ...ถือเป็นรอบสอง...

อ่านแล้วก็ประจักษ์ใจ ภาษาหนังสือของภิญโญ ไตรสุริยธรรมา...ให้ความซาบซึ้งเข้าถึงแก่นปัญญาได้ โดยไม่ต้องใช้ภาพ เสียงดนตรี เสียงบรรยาย เป็นตัวช่วยเลย.

กิเลน ประลองเชิง

อ่านเพิ่มเติม...

คุณอาจสนใจข่าวนี้

คุณอาจสนใจข่าวนี้