วันอังคารที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐLogin
เจ้าพ่อแมลงหนึ่งเดียวของไทย ‘วิชัย มะลิกุล’ นักวาดภาพวิทยาศาสตร์มือทองระดับโลก

เจ้าพ่อแมลงหนึ่งเดียวของไทย ‘วิชัย มะลิกุล’ นักวาดภาพวิทยาศาสตร์มือทองระดับโลก

  • Share:

จะมีคนไทยสักกี่คนที่มีโอกาสได้ทำงานกับองค์การใหญ่ๆระดับโลก โดยหนึ่งในคนไทยที่ไปสร้างชื่อเสียงให้ประเทศชาติ โด่งดังเป็นที่น่าภูมิใจคือ “อาจารย์วิชัย มะลิกุล” จิตรกรนักกีฏวิทยาหนึ่งเดียวของไทย ซึ่งคร่ำ หวอดอยู่ในวงการกีฏวิทยาโลกมายาวนานต่อเนื่องเกือบ 5 ทศวรรษ เป็นที่จดจำในฐานะนักวาดภาพทางวิทยาศาสตร์มือหนึ่งแห่งทีมวิจัยสถาบันสมิธโซเนี่ยน ศูนย์กลางของสถาบันการวิจัย สถาบันการศึกษา และพิพิธภัณฑ์ที่ใหญ่ที่สุดของสหรัฐอเมริกา

ในโอกาสที่ “อ.วิชัย” เดินทางมาเยือนประเทศไทย ได้เคลียร์คิวว่างให้ทีมข่าวสตรีไทยรัฐ สัมภาษณ์ถึงความน่าทึ่งของการก้าวสู่อาชีพจิตรกรนักกีฏวิทยา ตลอดจนเส้นทางบุกเบิกการวาดภาพวิทยาศาสตร์ ตลอดเวลาเกือบ 5 ทศวรรษ เพื่อทำให้คนทั่วไปเข้าใจถึงบริบททาง วิชาการในสาขานี้ได้ง่ายขึ้น

จับพลัดจับผลูมาเกี่ยวพันใกล้ชิดกับแมลงได้อย่างไร

ผมเริ่มทำงานที่สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหารขององค์การ สปอ. รพ.พระมงกุฎฯ ตั้งแต่ปี 1962-1967 สมัยนั้นเป็นยุคสงครามเวียดนาม พวกจีไออเมริกันมาอยู่ที่เมืองไทยเยอะ รวมถึงทีมวิจัยของอเมริกา ที่ศึกษาเกี่ยวกับเรื่องยุงก้นปล่อง ผมก็เลยเข้าไปสมัครเป็นช่างวาดรูปสเกตช์ยุงก้นปล่อง โดยที่ไม่เคยมีความรู้ด้านนี้มาก่อน อาศัยเรียนรู้ด้วยตัวเอง ใน ปี 1966 ก็มีผลงานตีพิมพ์ครั้งแรก เป็นหนังสือเกี่ยวกับวิธีพิจารณาลักษณะของยุงก้นปล่องเพศเมีย ซึ่งเป็นพาหะนำโรคมาลาเรีย เจ้านายผมเป็นนักกีฏวิทยา ชื่อว่า “ดร.จอห์น สการ์แลนด์” เขาเป็นผู้เขียนตำราวิจัยเรื่องยุงก้นปล่อง และไปเปิดศูนย์ใหญ่อยู่ที่สถาบันสมิธโซเนี่ยน รัฐมินเนโซตา ประเทศสหรัฐอเมริกา เพื่อศึกษาวิจัยเรื่องยุงชนิดอื่นๆที่เป็นพาหะนำโรค รวมถึงยุงลาย ซึ่งเป็นพาหะของโรคไข้เลือดออก “ดร.จอห์น” ได้ชักชวน ผมไปทำงานที่อเมริกา นับแต่นั้นจนถึงวันนี้ก็ผ่านไป 40 กว่าปีแล้ว โดยเราได้ทุ่มเทเวลาให้การวิจัยเรื่องยุงลายถึง 14 ปีเต็ม

ติดอกติดใจตรงไหน ถึงได้ตั้งรกรากอยู่ในอเมริกายาว

จากจุดนั้นผมก็ได้รับโอกาสให้ร่วมงานวิจัยเกี่ยวกับแมลงแทบทุกชนิดในโลก เพราะสถาบันสมิธโซเนี่ยนเป็นศูนย์กลางใหญ่ของการศึกษาวิจัยด้านนี้ ผมทำงานเป็นที่รู้จักในฐานะจิตรกรวาดภาพแมลงประจำสถาบัน ไปตั้งแต่ปี 1967 และอยู่ยาวจนถึงปัจจุบัน เป็นเวลา 48 ปีแล้ว ผมเป็นคนไทยคนเดียวที่มีผลงานด้านการวิจัยในสมิธโซเนี่ยน และทำงานมาต่อเนื่องยาวนานที่สุด

อาจารย์บอกว่าเรียนรู้เรื่องแมลงด้วยตัวเอง แล้วทักษะวาดภาพล่ะคะ ได้ร่ำเรียนมาก่อนหรือเปล่า

ผมจบ ม. 8 ก็ทำงานเลย ผมเรียนรู้การวาดรูปด้วยตัวเอง สมัยนั้นไม่มีที่ไหนสอนเรื่องนี้หรอก หลังจากทำงานแล้วถึงมาเรียนไฟน์อาร์ตเพิ่มเติม ความยากของงานโสตนี้คือว่า คนไม่เข้าใจ เมื่ออ่านตำราแล้วไม่รู้เรื่อง หน้าที่ของเราคือใช้อาร์ตหรือศิลปะเข้าไปช่วยอธิบาย ก่อนที่คนจะอ่านตำราก็ทำความเข้าใจด้วยภาพก่อน

แปลกใจไหมคะ ทำไมชีวิตอาจารย์ถึงต้องมาผูกพันกับแมลง

ผมเป็นเด็กที่ชอบพวกแมลง แต่จะชอบแมลง สวยๆอย่างผีเสื้อและแมลงทับนะ คุณแม่เคยถามว่าโตขึ้นอยาก เป็นอะไร ผมตอบแบบ เด็กว่าอยากเป็นอาร์ทิสต์วาดรูปแมลง มันก็แปลกดีเหมือนกัน แม่ยังว่าแล้วจะหากินยังไง พอจบ ม. 8 ทางสถาบันของ สปอ.ประกาศรับอาร์ทิสต์วาดรูปแมลง ผมก็ไปวาดรูปแข่งกับคนอื่น ส่วนใหญ่เรียนไฟน์อาร์ตมาทั้งนั้น แต่ทางสถาบันเลือกผม เพราะชอบที่ใส่รายละเอียดทุกอย่างของแมลงเข้าไปในรูป ไม่เหมือนพวกศิลปากรที่เน้นแต่ความสวยงามของการสเกตช์รูป

อยากประสบความสำเร็จในอาชีพนี้ ต้องมีคุณสมบัติพิเศษอย่างไร

สำคัญที่สุดคือต้องเป็นคนช่างสังเกต และละเอียดอ่อน

อาจารย์สร้างสรรค์ผลงานไว้มากมายขนาดไหน ผลงานชิ้นไหนภูมิใจที่สุด

ผมวาดทุกอย่างที่เป็นแมลง!! ทั้งแมลงที่เป็นพาหะนำโรค แมลงที่เป็นศัตรูพืชทั้งหลาย ระหว่างการวิจัย เราได้ค้นพบแมลงชนิดใหม่ของโลกหลายชนิด รวมถึงผีเสื้อกลางคืนชนิดใหม่ของโลก ซึ่งทางนักกีฏวิทยาชาวญี่ปุ่นสำรวจพบที่เขาใหญ่ ประเทศไทย แต่ไม่สามารถระบุสายพันธุ์ได้ จึงส่งให้สถาบันสมิธโซเนี่ยนทำการวิจัย ผมได้ทราบเรื่องว่าเป็นผีเสื้อกลางคืนที่ค้นพบในเมืองไทย และเป็นชนิดใหม่ของโลก จึงกราบทูลฯสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ขอพระราชทานชื่อสกุลผีเสื้อกลางคืนดังกล่าว เมื่อปี 2003 ได้ชื่อสกุลใหม่ว่า ผีเสื้อสิรินธร หรือ Sirindhorn thailandiensis Adamski & Malikul ผมยังได้รับเกียรติจากสถาบันสมิธโซเนี่ยน นำนามสกุลของผมไปตั้งเป็นชื่อสกุลยุงชนิดใหม่ ของโลกว่า Malikulai เป็นยุงที่สำรวจพบที่เชียงใหม่ ล่าสุด เมื่อ 2 ปีที่แล้ว มีการค้นพบผีเสื้อชนิดใหม่ที่ปานามา ก็ให้เกียรตินำชื่อของผมไปตั้งเป็นชื่อของผีเสื้อสกุลใหม่ว่า Vichai ผมยังทำหนังสือหลายเล่ม เล่มที่โด่งดังที่สุดคือ หนังสือเกี่ยวกับผีเสื้อชื่อว่า A Field Guide to Eastern Butterflies ทำร่วมกับนักกีฏวิทยาชื่อดังของโลก เป็นหนังสือเกี่ยวกับผีเสื้อในโลกตะวันออกที่รวบรวมรายละเอียดเกี่ยวกับ สปีชีส์ต่างๆไว้มากที่สุด ถือเป็นตำราอ้างอิงเล่มสำคัญของวงการ

อาชีพจิตรกรวาดภาพแมลงมีความละเอียดอ่อนสลับซับซ้อนในการทำงานอย่างไรบ้าง

เวลาวาดรูปแมลง ผมจะวาดจากกล้องจุลทรรศน์ เพื่อดึงรายละเอียดทุกอย่างออกมาให้ได้มากที่สุด ซึ่งภาพที่วาดออกมาจะใหญ่กว่าของจริงหลาย 10 เท่า แมลงแต่ละตัวที่เราใช้พิสูจน์ความต่างของสปีชีส์ จะต้องดึงรายละเอียดของอวัยวะเพศออกมาให้ได้ เพราะเป็นจุดบ่งชี้สำคัญที่สุด แมลงตัวใหญ่ที่สุดที่ผมเคยวาดมีขนาดแค่ 5-8 มิล เวลาทำงานก็ต้องมีเข็มอันหนึ่งเป็นอุปกรณ์คอยเขี่ยดูรายละเอียดของแมลง

เคสหนึ่งใช้เวลาเยอะไหมคะ

ก็ใช้เวลาเป็นวัน หลังจากสเกตช์รูปแล้ว ก็ต้องส่งไปทางนักวิทยาศาสตร์ที่ทำงานวิจัยร่วมกัน เมื่อเขาโอเคกับภาพสเกตช์ เราจึงนำมาลงหมึกและลงสีสันให้เหมือนจริงที่สุด

พอจำได้ไหมคะว่าวาดภาพแมลง ไปกี่แสนกี่ล้านตัว

ในช่วง 50 ปี ผมว่าผมวาดรูปแมลงนับไม่ถ้วนเลย จำไม่ได้จริงๆว่าวาดไปกี่หมื่นกี่แสนตัว (ยิ้ม)

ผลงานต่างๆของอาจารย์ สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้มากมายขนาดไหน

เราศึกษาทั้งแมลงที่มีประโยชน์และเป็นโทษโดยตรงต่อมนุษย์ การศึกษาวิจัยแมลงมีประโยชน์อย่างมหาศาลต่อชาวโลก โดยเฉพาะในวงการแพทย์, วงการเกษตร, วงการอุตสาหกรรม และสิ่งแวดล้อม การศึกษาแมลงที่มีโทษจะเน้นเรื่องสรีรวิทยาเป็นหลัก เพื่อหาวิธีควบคุมแมลงเหล่านี้อย่างมีประสิทธิภาพที่สุด และเกิดผลข้างเคียงน้อยที่สุด อย่างเช่น การศึกษาวิจัยเรื่องยุงที่เป็นพาหะนำโรคต่างๆ ทางการแพทย์ก็จะมาหาเราแล้ว เพราะต้องการศึกษาให้รู้ถึงพิษภัยและที่มาของพาหะนำโรค

นับเป็นอีกหนึ่งบุคคลต้นแบบของคนไทย ที่สร้างชื่อเสียงให้ประเทศไทยเป็นที่ยอมรับไปทั่วโลก.


ทีมข่าวหน้าสตรี

คุณอาจสนใจข่าวนี้

คุณอาจสนใจข่าวนี้