เทพ-เทพี แห่งความมั่งคั่ง

ข่าว

    เทพ-เทพี แห่งความมั่งคั่ง

    บาราย

      8 มี.ค. 2558 05:01 น.

      อาจารย์ผาสุข อินทราวุธ เขียนเรื่อง เครื่องรางสำหรับพ่อค้า ไว้ในหนังสือปัจจุบันของโบราณคดีไทย (จัดพิมพ์โดยมหาวิทยาลัยศิลปากร) ว่า จารึกภาษาสันสกฤตที่โวคาญ ประเทศเวียดนาม อายุช่วงพุทธศตวรรษที่ 8

      เป็นหลักฐานสำคัญในการติดต่อค้าขาย ระหว่างอินเดียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในช่วงต้นพุทธกาลถึงพุทธศตวรรษที่ 10 หรืออาจถึงพุทธศตวรรษที่ 14-15

      พ่อค้าที่นับถือทั้งศาสนาพุทธและศาสนาพราหมณ์เดินทางไกล จึงนำเครื่องของขลัง ติดมาเป็นตัวช่วย

      พ่อค้าชาวพุทธนำพระพุทธรูปศิลปะแบบอมราวดี (พุทธศตวรรษที่ 9-10) ที่รู้จักกันในนามพุทธทีปังกรห้ามสมุทรเข้ามา พบในแหล่งโบราณคดีหลายแห่งในประเทศไทย เวียดนาม เกาะสุมาตรา เกาะชวาและเกาะเซเลเบส

      พ่อค้าฮินดู นำพระคเณศ (เทพผู้ขจัดอุปสรรค) มาบูชา พบพระคเณศขนาดเล็กจำนวนมากในพม่า ไทยและตะวันตกของแหลมอินโดจีน

      อาจกล่าวได้ว่าตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 9 ถึง 16 มีการติดต่อค้าขายระหว่างชาวอินเดีย และประชาชนที่อยู่รอบอ่าวตอนบน ตามแนวชายฝั่งทะเลเดิม รู้จักกันในนามชุมชนทวาราวดี หรือพวกที่พูดภาษามอญ

      ส่วนชุมชนที่อยู่บริเวณแนวชายฝั่งตะวันออกของคาบสมุทรภาคใต้ของไทย เรียกกันว่าชุมชนศรีวิชัย

      ความรุ่งเรืองของการค้าของรัฐต่างๆ เหล่านี้ ดูจะพุ่งขึ้นถึงขีดสูงสุดในช่วงพุทธศตวรรษที่ 14-16

      เมืองท่าสำคัญในช่วงนี้ มีเมืองนครปฐมโบราณ จังหวัดนครปฐม เมืองอู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี เมืองซับจำปา จังหวัดลพบุรี เมืองจันเสนและเมืองบน จังหวัดนครสวรรค์

      บริเวณคาบสมุทรภาคใต้ ก็มีเมืองต่างๆที่อยู่ชายฝั่งทะเลตะวันออก เช่น เมืองสทิงพระ จังหวัดสงขลา และจังหวัดตรัง

      เครื่องรางสำหรับพ่อค้าและชาวพื้นเมืองที่พบมากมายในบริเวณนี้ เป็นรูปเทพแห่งความมั่งคั่งที่ชาวฮินดู เรียกว่า กุเวร และชาวพุทธเรียกว่าซัมภล และเทพีแห่งความอุดมสมบูรณ์ เทพีลักษมีในรูปของคช-ลักษมี ในแผ่นดินเผารูปกลมมีทั้งแบบหน้าเดียว และแบบสองหน้า

      คัมภีร์วิษณุปุราณะ บรรยายว่า เทพกุเวร เป็นเจ้าแห่งยักษ์ทั้งปวง มีเมืองหลวงชื่ออลกา อยู่บนเขาไกรลาส เป็นลูกของฤาษีวิศรวัส

      วรรณกรรมพุทธศาสนา กล่าวถึงเทพกุเวรในชื่อว่า เวสสวัณ เป็นหนึ่งในจตุโลกบาลประจำทิศและเป็นบริวารของพระพุทธเจ้า เมื่อนับถือในฐานะเทพแห่งความมั่งคั่ง เรียกว่าซัมภล นับถือกันมากในหมู่พุทธศาสนิกชนนิกายมหายาน

      ส่วนพวกเชน จัดให้เทพกุเวร เป็นบริวารของอรหันต์องค์ที่ 19

      คัมภีร์ปุราณะ บรรยายรูปลักษณะเทพกุเวรไว้มาก ที่เด่นชัด คือมีอุทรขนาดใหญ่ (พุงพลุ้ย) มีเครื่องประดับตกแต่งมากมาย แวดล้อมสมบัติ 8 ประการ ถือถุงเงินและมีพาหนะเป็นคนหรือช้างหรือแกะ

      ส่วนในรูปเทพซัมภล เทพแห่งความร่ำรวยของชาวพุทธ แทนที่จะถือกระเป๋าเงินกลับบีบคอพังพอน ซึ่งกำลังคายเพชรพลอยออกมา

      ชาวพุทธถือว่าพังพอนเป็นสัญลักษณ์ของความร่ำรวย เนื่องจากปราบงู (นาค) ผู้เฝ้าทรัพย์สมบัติของเมืองบาดาลได้

      เมืองโบราณคดีรอบอ่าวไทย ทำสัญลักษณ์เทพกุเวร และเทพีลักษมีในรูปคช-ลักษมีมาประกอบกันเป็นแผ่นดินเผา 2 หน้า

      จากการศึกษาเกี่ยวกับคติการนับถือเทพี ลักษมีในรูปของ คช-ลักษมี และเทพกุเวร (ซัมภล) ในอินเดียสรุปได้ว่า เทพและเทพีทั้งสองนี้ได้รับยกย่องเป็นเทพเทพีแห่งความร่ำรวยและความเจริญรุ่งเรืองมาตั้งแต่สมัยโบราณ

      ชาวอินเดียทุกศาสนา ทั้งศาสนาพราหมณ์ พุทธ และเชน ยอมรับนับถือร่วมกัน

      โดยเฉพาะพ่อค้านิยมนำติดตัวเดินทางมาค้าขาย ดังได้พบประติมากรรมรูปเทพเทพีเหล่านี้ จำนวนมากในบริเวณที่เคยเป็นศูนย์กลางการค้าขายของอินเดีย

      สัญลักษณ์แห่งความร่ำรวยดังกล่าว ยังปรากฏในดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในบริเวณแหล่งโบราณคดีรอบอ่าวไทยและตามชายฝั่งทะเลด้านตะวันออกของคาบสมุทรภาคใต้ของไทย

      ประติมากรรมสำริดรูปเทพซัมภล ที่พบในภาคใต้ มีลักษณะคล้ายคลึงกับศิลปะอินเดียแบบปาละมาก โดยเฉพาะเทพซัมภลที่พบที่อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา ดร.พิริยะ ไกรฤกษ์ กำหนดอายุไว้ในช่วงเวลาพุทธศตวรรษที่ 15

      อาจารย์ผาสุข อินทราวุธ สรุปว่า พิจารณาจากตำแหน่งที่พบประติมากรรมดินเผาและสำริดรูปเทพกุเวร (ซัมภล) และคช-ลักษมีขนาดเล็กเหล่านี้แล้ว ย่อมนำไปสู่ข้อสรุปได้ว่า คงจะใช้เป็นเครื่องรางสำหรับพ่อค้า ทั้งชาวอินเดีย และชาวพื้นเมือง ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 14-15

      ตำแหน่งที่พบ ซึ่งตั้งอยู่ตามแนวชายฝั่งทะเลเดิม คือ เมืองนครปฐมโบราณ เมืองอู่ทอง เมืองซับจำปา เมืองจันเสน และเมืองบนในภาคกลางของไทย ตลอดจนเมืองสงขลาและตรังในภาคใต้ของไทย

      เมืองเหล่านี้คงจะเป็นเมืองท่าค้าขายทางทะเลที่สำคัญ ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 14-15 หรือก่อนหน้านั้นเล็กน้อย.

      อ่านเพิ่มเติม...

      แท็กที่เกี่ยวข้อง

      คุณอาจสนใจข่าวนี้

      thairath-logo

      ApplicationMy Thairath

      ios-app-logoandroid-app-logohuawei-app-logo
      Trendvg3 logo
      Sonp logo
      inet logo
      วันจันทร์ที่ 29 พฤศจิกายน 2564 เวลา 10:21 น.
      ติดต่อโฆษณาร่วมงานกับเราติดต่อเรา
      เกี่ยวกับไทยรัฐมูลนิธิไทยรัฐศูนย์ข้อมูลไทยรัฐบริการข่าวไทยรัฐ - App & SMSFAQศูนย์ช่วยเหลือนโยบายความเป็นส่วนตัวเงื่อนไขข้อตกลงการใช้บริการไทยรัฐโลจิสติคส์