Thairath Logo
กีฬา

ลูก มพ.ร่วมอนุรักษ์สืบสานประเพณีโบราณ ฟื้น "ฮ้องขวัญควาย"

โดย
6 ก.ค. 2557 05:01 น.
Share :

พิธี​สู่ขวัญ​ควาย หรือ ฮ้อ​ง​ขวัญ​ควาย

ประเพณี​ไทย​เก่า​แก่​ที่​เป็น​การ​ขอ​อโหสิกรรม​ต่อ​ควาย ระลึก​ถึง​บุญคุณควาย​ที่​ทำ​ประโยชน์​ให้​ชาว​นา​มากมาย โดย​จะ​จัด​ขึ้น​หลัง​ฤดู​หว่าน​ไถ​และ​ดำนา​เสร็จ

หาก​ถาม​หนุ่ม​สาว​คน​รุ่น​ใหม่​ยุค​โซ​เ​ชี​ยล​เน็ต​เวิร์ก​สมัย​นี้ คง​นึก​ภาพ​ไม่​ออก​ว่า ประเพณี​ที่​ว่า​มี​รูป​แบบ​วิธีการ​อย่างไร แต่​สำหรับ​ผู้​เฒ่า​ผู้​แก่​และ​ชาว​บ้าน​ที่​หมู่​บ้าน​สันสลี ต.​เจริญราษฎร์ อ.​แม่ใจ จ.​พะเยา พื้นที่​ซึ่ง​ยัง​คง​อนุรักษ์​พันธุ์​ควาย​ใน​หมู่​บ้าน​ที่​มี​อยู่​ประมาณ 300 กว่า​ตัว ให้​คำ​ตอบ​ได้​ดี​ว่า​เป็น​ประเพณี​ที่​มี​คุณ​ค่า​ทาง​จิตใจ ทั้ง​ได้​มี​การ​ฟื้นฟู​ประเพณี​ดำนา​และ​สู่ขวัญ​ควาย​ใน​ปี พ.ศ.2554 แต่​น่า​เสียดาย​ที่​ไม่ได้​ดำเนิน​การ​ต่อ​เนื่อง

กระทั่ง​ใน​ปี 2557 นี้ สาขา​สัตว​ศาสตร์ คณะ​เกษตรศาสตร์​และ​ทรัพยากร​ธรรมชาติ มหาวิทยาลัย​พะเยา (มพ.) ได้​จัด​ทำ​เป็น​หนึ่ง​ใน​โครงการ 1 คณะ 1โมเดล โดย​ดำเนิน​การ​ร่วม​กับ กลุ่ม​เกษตรกร​ผู้​เลี้ยง​ควาย บ้าน​สัน​สลี ต.​เจริญ​ราษฎร์  อ.​แม่​ใจ เทศบาล​ตำบล​เจริญ​ราษฎร์​  สำนักงาน​ปศุสัตว์​จังหวัด​พะเยา ศูนย์วิจัย​การ​ผสมเทียม​และ​เทคโนโลยี​เชียงใหม่ และ​สถานี​วิจัย​และ​ปรับปรุง​พันธุ์​สัตว์​จังหวัด​พะเยา ฟื้นฟู​ประเพณี​ดัง​กล่าว​ขึ้น​มา​อีก​ครั้ง​เพื่อ​สืบ​สาน​ศิลปวัฒน-ธรรม​ไทย​ให้​คง​อยู่​สืบไป

ที่​สำคัญ​คือ  ​การ​ดึง​นิสิต​รั้ว​ มพ.​เข้า​มา​ร่วม​เรียนรู้ เพื่อ​ร่วม​รักษา อนุรักษ์​และ​สืบ​ทอด​ต่อ​ไป​ใน​อนาคต

เกริ่น​ถึง​โครงการ​มา​ขนาด​นี้ เชื่อ​ว่า​หลาย​คน ซึ่ง​รวม​ถึง “ยาย​รหัส” คง​อยาก​รู้​แล้ว​ละ​ซิ​ว่า พิธี​สู่ขวัญ​ควาย จะ​มี​พิธีกรรม​อย่างไร

ดร.​พยุง​ศักดิ์ อินต๊ะ​วิชา อาจารย์​สาขา​สัตว-ศาสตร์ คณะ​เกษตรศาสตร์​และ​ทรัพยากร​ธรรมชาติ มพ. รับ​อาสา​มา​อธิบาย​ให้​เห็น​ภาพ​ว่า “เครื่อง​ประกอบ​ใน​พิธี​สู่ขวัญ​ควาย​ประกอบ​ด้วย บายศรี กรวย​ดอกไม้​และ​ด้าย​ สำหรับ​ผูก​เขา​ควาย​เวลา​สู่ขวัญ หญ้า​อ่อน​หนึ่ง​หาบ​สำหรับ​เป็น​รางวัล​แก่​ควาย ข้าว​ปลา​อาหาร 1 กล่อง ไก่​ต้ม​หนึ่ง​คู่ เหล้า​หนึ่ง​ไห ขนม​หมาก​พลู​และ​น้ำ​ขมิ้น​ส้มป่อย​สำหรับ​ประพรม​ควาย นำ​วาง​บน​เสื่อ​ที่​ปู​ไว้​ใน​แหล่ง​หรือ​คอก​ควาย หลังจาก​นำ​ควาย​ไป​อาบ​น้ำ​จน​สะอาด​แล้ว​ให้​นำ​ไป​ไว้​บริเวณ​พิธี จาก​นั้น​ผู้​ประกอบ​พิธี​ก็​จะ​ทำ​พิธี​ปัด​เคราะห์ เรียก​ขวัญ​จน​แล้ว​เสร็จ  ​เอา​ด้าย​ผูก​กรวย​ดอกไม้​ติด​กับ​เขา​ควาย แล้ว​นำ​ขมิ้น​ส้มป่อย​ประพรม​เพื่อ​ให้​ควาย​อยู่​สบาย พอ​ทำ​พิธี​เสร็จ​เจ้าของ​ยกเครื่อง​ข้าว​ขวัญ​ออก​ไป และ​นำ​หญ้า​อ่อน​มา​ให้​ควาย​กิน   ​เป็นอัน​เสร็จ​พิธี ซึ่ง​ชาว​บ้าน​จะ​ทำ​พิธี​หลังจาก​ที่​ดำนา​เสร็จ”

หัน​มา​ฟัง​เสียง​นิสิต​สาขา​สัตว​ศาสตร์ คณะ​เกษตรศาสตร์​และ​ทรัพยากร​ธรรมชาติ มพ. ปี 4 ที่​ร่วม​ใน​พิธี​  ซึ่ง​  มพ.​ได้​จัด​ขึ้น​ว่า​จะ​รู้สึก​อย่างไร​กัน​บ้าง เริ่ม​ที่ อธิ​วัฒน์ จำนง “แชมป์” พูด​ถึง​โครงการ​นี้​ว่า “ผม​ได้​มี​ส่วน​ร่วม​ใน​พิธี​ตั้งแต่​เตรียม​สถาน​ที่ และ​เข้า​ร่วม​ใน​พิธี นับ​ว่า​เป็น​โครงการ​ที่​ดี มี​ประโยชน์ และ​ยัง​ได้​รู้​ถึง​ความ​สำคัญ​ของ​ควาย​ไทย​ใน​วิถีชีวิต​ของ​ชาว​บ้าน อยาก​ฝาก​ถึง​เพื่อนๆทุก​คน​ว่า ควาย​ไทย​เป็น​สัตว์​ที่​อยู่​คู่​กับ​สังคม​ไทย​และ​มี​บุญคุณ ทำให้​เรา​ได้​มี​ข้าว​กิน จึง​อยาก​เชิญ​ชวน​ให้​มา​ร่วม​พิธี​สู่ขวัญ​ควาย​ไทย เพื่อ​สืบ​สาน​ประเพณี​และ​ระลึก​ถึง​ความ​สำคัญ​ของ​ควาย​ไทย​ครับ”

ส่วน “มิ้น​นี่” ศุภ​มาส ประสม​สุข เล่า​ว่า “ดีใจ​มาก​ที่​ได้​เป็น​ส่วนหนึ่ง​ของ​การ​อนุรักษ์​ประเพณี​สู่ขวัญ​ควาย ได้​เห็น​ขั้น​ตอน​ต่างๆใน​การ​ทำ​พิธี   ซึ่ง​หา​ดู​ได้​ยาก​ใน​สมัย​นี้ พิธี​นี้​ทำให้​คน​รุ่น​หลัง​ได้​มี​จิตสำนึก​และ​เห็น​ความ​สำคัญ​ของ​ควาย​ไทย อยาก​บอก​ทุก​คน​ว่า​ควาย​มี​บุญคุณ​กับ​เรา ทำให้​เรา​มี​ข้าวกิน จึง​ไม่​ควร​ปล่อย​ให้​พิธี​สู่ขวัญ​ควาย​หาย​ไป เพราะ​เป็น​การ​ขอ​ขมา​กับ​ควาย”

ขณะ​ที่ ทรง​อนันต์ ทิพย์​สุภา “อาร์​ตี้” เสริม​ว่า “รู้สึก​ดี​มาก​ที่​  ม.​พะเยา​จัด​พิธี​สู่ขวัญ​ควาย​ขึ้น ทำให้​เรา​ได้​เรียนรู้​วัฒนธรรม​พื้นบ้าน​ไทย ซึ่ง​ใน​ฤดู​ทำ​นา​

เรา​ต้อง​ใช้​แรง​ควาย​ไถนา  ดั้ง​นั้น​ พิธี​สู่ขวัญ​ควาย ทำให้​เรา​ได้​มี​โอกาส​ขอ​ขมา​ใน​สิ่ง​ที่​เรา​ทำ​ไม่​ดี​กับ​ควาย และ​อยาก​บอก​เพื่อนๆว่า  ควาย​มี​ประโยชน์​กับ​การ​ทำ​การ​เกษตรกรรม​ของ​ไทย ดังนั้น​เรา​ควร​ให้​ความ​สำคัญ​และ​อนุรักษ์​ควาย​ไทย​ให้​อยู่​กับ​เรา​ไป​นานๆ”

ปิด​ท้าย​ที่ “น้ำหอม” อทิ​ชา สิงห์​เถิน กล่าว​ว่า “รู้สึก​ภาคภูมิ​ใจ​ที่​ได้​เป็น​ส่วน​หนึ่ง​ของ​การ​อนุรักษ์​และ​สืบ​สาน​ประเพณี​ไทย ซึ่ง​เห็น​ได้​ไม่​บ่อย​แล้ว​ใน​ปัจจุบัน รวม​ไป​ถึง​ได้​รับ​ความ​รู้​เพิ่มเติม​ที่​เกี่ยวข้อง​กับ​วิชา​ผลิต​สัตว์​เคี้ยวเอื้อง   ซึ่ง​เป็น​วิชา​ที่​เรียน​ใน​ภาค​การ​ศึกษา​นี้ สำหรับ​พิธี​สู่ขวัญ​ควาย น้ำหอม​ได้​มี​ส่วน​ร่วม​ตั้งแต่​ช่วย​อาจารย์​จัด​สถาน​ที่​ที่​ทำ​พิธี และ​เข้า​ร่วม​ทำ​พิธี​ตั้งแต่​ต้น​จน​จบ ทำให้​เห็น​ความ​สัมพันธ์​ระหว่าง​มนุษย์​กับ​ควาย​ที่​เป็น​ไป​ด้วย​ความ​อ่อนโยน เอื้อ​อาทร​และ​รู้​ถึง​บุญคุณ​ของ​ควาย​ด้วย​ค่ะ”

พิธี​สู่ขวัญ​ควาย หรือ ฮ้อ​ง​ขวัญ​ควาย เป็น​อีก​หนึ่ง​ใน​หลาย​ประเพณี​ไทย​ที่​ทรง​คุณ​ค่า ซึ่ง​เชื่อ​ว่า​แต่ละ​พื้นที่​ของ​สถาบัน​อุดมศึกษา ยัง​มี​ประเพณี​วัฒนธรรม​ไทย​ที่​หลาย​คน​อาจจะ​ยัง​ไม่​เคย​เห็น​หรือ​รับ​รู้

“ยาย​รหัส” จึง​ขอ​เป็น​แรง​กระตุ้น​สนับสนุน​ให้​คน​หนุ่ม​สาว​รั้ว​มหาวิทยาลัย​ได้​ศึกษา​ค้นคว้า​ประเพณี​ที่​ดี​งาม​ใน​แต่ละ​พื้นที่

เพื่อ​ร่วม​กัน​ฟื้นฟู และ​สืบ​สาน​ให้​ประเพณี​วัฒนธรรม​ความ​เป็น​ไทย​คง​อยู่​จน​ชั่ว​ลูก​ชั่ว​หลาน.

ยายรหัส/ รายงาน

อ่านเพิ่มเติม...