วันจันทร์ที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

ครอง (ชีวิต) คู่ให้ยั่งยืนด้วยหลักธรรม

วันก่อน มีผู้ป่วยรายหนึ่งเป็นผู้หญิง อายุประมาณ 50 ปี แต่งงานมาสามสิบปี ปัจจุบันยังอยู่กับสามี ส่วนลูกๆก็โตเป็นผู้ใหญ่กันหมดแล้ว มีอาชีพการงานแยกบ้านแยกครอบครัวไปแล้ว มาปรึกษาด้วยอาการซึมเศร้าเรื้อรัง เธอมีอาการหดหู่ท้อแท้ใจมานานไม่ต่ำกว่าห้าปี เนื่องจากมีเรื่องอึดอัดใจกับสามีที่เอาทรัพย์สินของเธอไปขายทอดตลาดเพื่อหาเงินมาใช้หนี้จากการประกอบธุรกิจที่ล้มเหลวของสามี เธอพูดตลอดเวลาว่าสามีเธอก็เป็นคนดี แต่ทำแบบนี้เธอพูดไม่ออก ทุกวันนี้สามีไม่มีงานการเป็นชิ้นเป็นอัน จมอยู่กับอดีตที่ล้มเหลว ไม่มีกำลังใจทำงาน เธอเองก็ยังโกรธสามีไม่หาย เพราะหลังจากขายทรัพย์สินชิ้นใหญ่ไปแล้ว ฐานะทางครอบครัวก็แย่ลงบ้าง แต่ไม่ถึงกับลำบากมากนัก เพราะลูกๆก็โตๆกันแล้วและรับปากว่าจะช่วยส่งเสียเงินทองให้เธอและสามีใช้บ้างทุกๆเดือน

ผู้ป่วยรายนี้เล่าว่าตนเองมีอาการซึมเศร้ามานาน รับประทานยามาตลอดจากแพทย์หลายคน อาการก็ทรงๆ ย้ำคิดแต่เรื่องเดิมๆ ตัดไม่ขาด คิดขึ้นมาทีไรก็ยังเจ็บใจ เสียใจไม่หายไม่รู้จะไประบายกับใคร หลังจากที่มาพบผมและได้ประเมินสภาพจิตแล้ว ผู้ป่วยเล่าเรื่องได้ดี สีหน้ามีความทุกข์บ้าง บางครั้งพอยิ้มได้ เมื่อได้ให้ผู้ป่วยเล่าเรื่องและระบายความทุกข์ที่อัดอั้นตันใจมาตลอดระยะเวลาหลายปี เธอก็มีสีหน้าที่ดีขึ้นบ้าง แต่ก็ ยังรู้สึกหดหู่เป็นช่วงๆ ได้ให้การรักษาด้วยการรับประทานยาต้านเศร้าควบคู่กันไป เพื่อประคับ ประคองอาการ แต่เป้าหมายหลักคงอยู่ที่เรื่องจิตใจและการปรับเปลี่ยนวิธีคิดใหม่ เพื่อความสุขใจที่อยู่ในอีกมุมมองที่ไม่เคยมองมาก่อน

สิ่งที่ได้บำบัดทางด้านจิตใจให้กับผู้ป่วยไป คือได้ชี้ให้เห็นข้อดีหรือข้อเสียของการที่ผู้ป่วยได้มีความเสียสละครั้งใหญ่ในชีวิต เพื่อประคับประคองฐานะครอบครัวไว้ให้มาถึงวันนี้ได้ แม้จะต้องทำให้สูญเสียทรัพย์สินชิ้นใหญ่ไปก็ตาม แต่ครอบครัวไม่เกิดปัญหาการทะเลาะเบาะแว้งที่รุนแรงเพราะความเครียดทางเศรษฐกิจของสามี แถมยังทำให้ลูกๆก็ไม่ต้องทุกข์ใจมาก ปัจจุบันลูกๆทุกคนยังมีสุขภาพจิตที่ดี ทำมาหากินชดเชยเงินทองที่เคยสูญเสียไปในอดีตได้ แม้จะค่อยเป็นค่อยไป แต่ก็ทำให้เกิดความมั่นคงในสัมพันธภาพของทุกคนในครอบครัว แต่ปัญหาหลักที่สำคัญของผู้ป่วยครั้งนี้ คือยังมีความขัดแย้งในใจ (conflict) ระหว่างการสูญเสีย เสียดายทรัพย์สินกับการให้อภัยสามีที่กระทำการผิดพลาดครั้งแรกในชีวิตสมรส

ตัวอย่างหนึ่งของการใช้ชีวิตคู่ซึ่งช่วงหนึ่งของชีวิตอาจจะต้องประสบกับปัญหาได้ ไม่มีใครคาดเดาได้ว่าวันหนึ่งเรื่องราวเหล่านี้อาจจะเกิดขึ้นกับครอบครัวของคุณ หากปรับใจปรับความคิดไม่ได้ ก็อาจจะต้องมาทะเลาะเบาะแว้งหรือเลิกรากันไปตอนอายุมากแล้ว ก็น่าเสียดาย เพราะทุกคนมีสิทธิทำผิดพลาดได้ การให้อภัยกันเป็นหลักธรรมข้อสำคัญในการครองเรือน

ครองเรือนด้วยหลักธรรมใดบ้างถึงจะมีความสุขได้...

ผมเคยอ่านเจอว่าเราจะมีมงคลตลอดชีวิต เมื่อครองเรือนด้วยหลักธรรม 4 ประการดังนี้ คือ ฆราวาสธรรม 4 สัจจะ ความจริง อาจแบ่งแยกได้ 3 ด้าน คือ “ความจริงใจ” ซึ่งเป็นรากฐานที่สำคัญที่สุด และเป็นรากฐานที่มั่นคงของความสัมพันธ์ที่ดีงาม ความจริงใจแสดงออกเป็นความซื่อสัตย์ต่อกัน จากนั้นก็ “จริงวาจา” คือพูดจริง และอีกอย่างคือ “จริงการกระทำ” คือการทำจริงตามที่ใจคิดไว้ ตามที่วาจาพูดไว้ กรณีตัวอย่างนี้ถ้าจริงใจกับสามี ก็ไม่ควรเอาเรื่องความเสียดายที่เคยช่วยเหลือเขามาทำให้เศร้าอีกต่อไป

ทมะ ความฝึกฝนปรับ ปรุงตน ทมะนี้เป็นข้อสำคัญในการที่จะให้เกิดความเจริญก้าวหน้า บุคคลที่มาอยู่ร่วมสัมพันธ์กันนั้น ย่อมมีพื้นเพต่างๆกัน มีอุปนิสัยใจคอและสั่งสมประสบการณ์มาไม่เหมือนกัน แต่เมื่อมาอยู่ร่วมกันแล้วก็จำเป็นที่จะต้องปรับตัวเข้าหากัน รู้จักที่จะข่มใจไว้ในเรื่องที่ตนเองไม่รู้สึกพึงพอใจ แต่มิใช่การเก็บกด แล้วรู้จักที่จะสังเกต ใช้สติปัญญาพิจารณาสิ่งที่ผิดแปลกไปจากความคิดนึกตามความหวังความปรารถนาของตน หาทางที่จะปรับตัวเข้าหากันด้วยวิธีที่เป็นความสงบและเป็นทางที่จะรักษาน้ำใจกันไว้ได้ ซึ่งแกนนำที่สำคัญคือปัญญา
ขันติ ความอดทน ความอดทนเป็นเรื่องของพลัง ความเข้มแข็ง ความทนทาน คนเมื่ออยู่ร่วมกันก็เปรียบเหมือนลิ้นกับฟัน ย่อมมีโอกาสที่จะกระทบกระทั่งกันได้ จึงต้องมีความหนักแน่น ความเข้มแข็งในใจที่จะอดทนไว้ก่อน เรียกว่า อดทนต่อสิ่งกระทบใจ การสูญเสีย การถูกกระทำให้เสียอารมณ์ เกิดความขุ่นเคืองใจ ซึ่งจะทำให้สามารถฝ่าฟันอุปสรรคลุล่วงไปได้

และ จาคะ แปลว่า ความเสียสละ เริ่มแต่ความมีน้ำใจ คือความพร้อมที่จะเสียสละความสุขส่วนตัวให้แก่ผู้อื่น โดยเฉพาะผู้อยู่ร่วมกันก็จะต้องมีความเสียสละต่อกัน มีน้ำใจที่จะระลึกถึงเมื่อจะทำอะไรก็ตามก็คำนึงถึงความสุขของอีกฝ่ายหนึ่ง ในรายนี้การที่ภรรยายอมเสียสละและแสดงความมีน้ำใจให้เป็นสิ่งที่น่าชื่นชม แต่ต้องมาจากข้างในมิใช่แค่ความเกรงใจ เมื่อนั้นการช่วยเหลือก็จะเป็นการทำบุญที่ส่งผลให้มีความสุขอย่างแท้จริง

หลังจากได้ชี้ให้เห็นมุมมองที่หลากหลายและชี้แนะแนวทางแห่งธรรมให้ผู้ป่วยแล้ว ผู้ป่วยมีสีหน้าที่ดีขึ้น มีความสุขขึ้น ในขณะเดียวกันในบทบาทของผมฐานะที่เป็นแพทย์ คงต้องติดตามต่อเนื่องว่า ความคิดที่ดีๆเหล่านี้มีโอกาสแกว่งได้อีกหรือไม่

ทั้งนี้ ผู้ป่วยบางรายจะคิดได้เป็นครั้งเป็นคราว แต่เมื่อถึงขั้นเจ็บป่วยเป็นโรคซึมเศร้าไปแล้ว ก็เกิดการแปรปรวนของระบบสารสื่อประสาทในสมอง ณ ช่วงเวลาหนึ่ง ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อแนวความคิดที่แกว่งไปตามอารมณ์ได้ ดังนั้นการรักษาควบคู่กันไปทั้งการรับประทานยาและจิตบำบัดอย่างสม่ำเสมอก็จะทำให้ผู้ป่วยค่อยๆปรับอารมณ์ความคิดของตนเองได้มากขึ้น เมื่อนั้นชีวิตคู่ ชีวิตครอบครัวก็จะกลับมามีความสุขอีกครั้ง ไม่ต้องนั่งปลงไปวันๆ หรือกินยาแก้ปัญหาความเครียดซ้ำๆให้เรื้อรังหลายปี เปลืองเวลา เปลืองเงินค่าบำบัดรักษาโดยใช่เหตุ เพราะเป็นการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุ

ในขณะเดียวกันจะได้เข้าใจถึงความสูญเสียในใจของสามีที่เกิดขึ้น แม้สามีไม่พูด แต่จากประวัติที่เล่ามาสามีก็คงมีความทุกข์ใจไม่น้อย และจมอยู่กับความล้มเหลวในชีวิตมาหลายปีเช่นกัน การที่ภรรยาสามารถที่จะให้อภัย เข้าใจสามีได้ จนเมื่อสุขภาพจิตของตนเองดีขึ้นแล้ว ก็จะได้มาช่วยดูแลสุขภาพจิตของสามีต่อได้ ในขณะเดียวกันสมาชิกของครอบครัว โดยเฉพาะลูกๆก็ควรจะร่วมแรงร่วมใจกันในการดูแลบุพการีด้วย หลังจากที่ท่านได้ทำหน้าที่พ่อแม่เลี้ยงดูมายาวนานจนลูกๆมีอนาคตแล้ว หน้าที่ที่สำคัญของลูกในช่วงบั้นปลายชีวิตของพ่อแม่ คือการทำให้ทั้งสองท่านได้ใช้ชีวิตอย่างมีคุณภาพที่ดีถือเป็นการกตัญญูอย่างแท้จริง.

นายแพทย์ กัมปนาท ตันสิถบุตรกุล

25 ม.ค. 2557 09:11 25 ม.ค. 2557 09:12 ไทยรัฐ