Thairath Logo
กีฬา

เพลงเจ้าขาว

Share :

ศิลปวัฒนธรรมของเกาะเกร็ด ชุมชนมอญนนทบุรี เครื่องปั้นดินเผา อาหาร สวนผลไม้และคลอง การแสดงนาฏศิลป์ รำมอญ เพลงเจ้าขาว เกือบทั้งหมดยังมีให้เห็น

(เกาะเกร็ด แหล่งวัฒนธรรมเก่าแก่ที่ยังมีชีวิต “วัดปรมัยยิกาวาส” พิมพ์ครั้งที่ 2 พ.ศ.2548)

การเล่นเพลงเจ้าขาว เป็นประเพณีชักชวนผู้คนทำบุญทอดผ้าป่า หลังเทศกาลออกพรรษา ช่วงต้นฤดูหนาว น้ำนองตลิ่ง ฟ้ากระจ่าง ตอนเย็นหลังตะวันตกดิน คนร่วมเรือเพลง ถือพายคนละเล่ม พบกันที่วัด ลงเรือมาดลำใหญ่

หัวเรือวางตะเกียงเจ้าพายุ พ่อเพลงแม่เพลงนั่งประคองบาตร ถัดไปมีปี๊บหรือกระบุง กลางลำเรือมีพ่อวง ทำหน้าที่ตีระนาด ลูกวงตีตะโพนมอญ ฉิ่ง ฉับแกระ และลูกรับ ลูกรับนอกจากทำหน้าที่ฝีพายแล้ว

ยังต้องคอยร้องรับถ้อยคำของพ่อเพลงแม่เพลง

เมื่อเรือไปเทียบท่าหน้าบ้านใด คนในบ้านนั้นก็มักจะออกมาคอยตามหัวบันไดท่าน้ำ

“เจ้าขาว ราวระลอก หอมดอก ดอกเอ๋ย พลับพลึง ทำบุญซะร่วมกัน จะได้ขึ้นสวรรค์ ชั้นดาวดึงส์” พ่อเพลงแม่เพลงร้องเริ่ม ลูกรับก็จะร้องรับ “เห่ เฮ เฮ้ ล้า...เจ้าเอย”

แต่พ่อเพลงแม่เพลงบางลำ ก็อาจจะร้องทำนองเพลงมอญดูดาว “พอมาถึง เรือก็หยุด สองมือก็ฉุด ฉุดหัวบันได ลูกเอาส่วนบุญมาส่งให้ แม่เจ้าประคุณมาทำบุญด้วยไว”

ลูกรับรับว่า “เอ๋ย โอละหน่าย โอละหน่าย หน่อยเอย”

บางครั้งเจ้าบ้าน ยังไม่รีบลงมา เจตนาจะฟังเพลงต่อ พ่อเพลงแม่เพลงก็ร้องเพลงต่อไป เปลี่ยน “ดอก” ไปเรื่อยๆ เช่น เปลี่ยนจากดอกพลับพลึง เป็นดอกมะดัน

“เจ้าขาว ราวระลอก หอมดอก เอ๋ย ดอกมะดัน แม่เจ้าประคุณ จงมาทำบุญร่วมกัน”

ถ้าร้องทำนองมอญดูดาว เนื้อเพลงก็เปลี่ยนเป็น “ทำบุญก็ ได้บุญ ดูซิว่าส่วนบุญ จะเสียไปทางไหน หว่านข้าวลงไปในนา จะเป็นหญ้า ไปเสียเมื่อไร”

เมื่อเจ้าของบ้านเอาเงิน ข้าวสาร ผลไม้ สิ่งของต่างๆออกมาตักข้าวสารใส่ขัน วางเงินบนข้าวสาร ตามด้วยของอย่างอื่น ไข่เค็ม กล้วยหักมุก กล้วยน้ำว้า มะพร้าว หมากพลู พ่อเพลงแม่เพลงก็จะว่าเพลงอวยพร

“เจ้าขาว ราวระลอก หอมดอก เอ๋ย เจ้าดอกพลับพลึง ทำบุญในวันนี้ ให้ถูกลอตเตอรี่ รางวัลที่ 1”

ข้าวของเหล่านี้ จะนำไปรวมที่วัด ใช้ในงานบุญ ถ้าได้ข้าวของมากเกินใช้ ก็จะนำไปขายเอาเงินมาถวายวัด

ประเพณีเพลงเจ้าขาว ให้ความสนุกสนานบันเทิง ก่อความรักสามัคคี คนต่างหมู่บ้าน ได้รู้จักคุ้นเคยกัน ในมุมวรรณกรรม เป็นปฏิภาณกวี ด้นกันสดๆ คิดถ้อยคำเปลี่ยนตามสถานการณ์

ที่ชื่นชมกันมาก คือความงดงามแห่งภาษากวี มีลักษณะอุปมาอุปไมย

“ทำบุญก็ต้องได้บุญ ...หว่านข้าวลงในนา จะกลายเป็นหญ้าไปเสียเมื่อไร”

น่าเสียดาย...ไม่กี่ปีมานี่ โรคบาประบาด...นักจี้ปล้นล่องเรือตามลำน้ำ ทำทีเป็นเรือเพลงเจ้าขาว บุกปล้นบ้านเรือนริมน้ำทำให้เกิดความหวาดระแวงไปทั่ว เรือเพลงเอง ก็ยังถูกปล้น ตำรวจรับมือไม่ไหว ขอร้องให้เลิก

ระลอกคลื่นจากเรือเพลงเจ้าขาวก็หายไปจากลำคลอง ไม่มีเสียงเพลงให้ได้ยินได้ฟังกันอีก

ที่ได้ยินได้ฟังกันเหนื่อยหูตอนนี้ คงเป็นขบวนเพลงขอเสียง...ฟังได้ว่าทุกพรรค บอกจะปลูกข้าวลงในนา แต่ข้าวจากปากนักการเมืองนั้น ก็รู้กันว่า ไม่แน่เสมอไป

ข้าวกลายเป็นหญ้าไปแล้วนักต่อนัก...ก่อนจะทำบุญ เอ๋ย ลงคะแนน ชาวบ้านต้องแน่ใจให้ได้ว่า ลำไหนเป็นเรือบุญ ลำไหนเป็นเรือโจร.

กิเลน ประลองเชิง

อ่านเพิ่มเติม...
เพลงเจ้าขาวประเพณีชักชวนผู้คนทำบุญทอดผ้าป่าออกพรรษาชักธงรบกิเลน ประลองเชิง