วันเสาร์ที่ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2560
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

ปากเป็นเตาอิฐ

สำนวนโบราณ ปากเอกเลขโทหนังสือตรี ชั่วดีเป็นตรา คนสมัยนี้ฟังแล้วคงสงสัย คนฝีปากดี จะดีกว่าคนมีความรู้ทางหนังสือและเก่งทางเลขแน่หรือ

อาจารย์ กาญจนาคพันธุ์ อธิบายไว้ใน “สำนวนไทย” ว่า

ความเชื่อเรื่อง “ปากเป็นเอก” นี้ เคยมีในสมัยหนึ่ง และปากเอกที่ว่า จะต้องเป็นปากที่พูดดี มีไหวพริบปฏิภาณ ให้สติปัญญา ทำให้เกิดคุณประโยชน์

สมัยที่นิยมปากเป็นเอก ก็น่าจะเป็นสมัยต้นรัตนโกสินทร์ สุนทรภู่เขียนไว้หลายแห่ง จนคนจำติดปาก อย่างในสุภาษิตสอนหญิงบทหนึ่ง

เป็นมนุษย์สุดนิยมเพียงลมปาก จะได้ยากโหยหิวเพราะชิวหา แม้นพูดดีมีคนเขาเมตตา จะพูดจาจงพิเคราะห์ได้เหมาะความ

แต่อีกบทผมจำได้แม่นตอนสอบ ป.2 ขึ้น ป.3 วิชาคัดไทย (พ.ศ.2497) ระหว่างครูเขียนตัวบรรจง ลงกระดานดำ นักเรียนทั้งชั้นคุยกันแซ่ดทั้งห้อง

ครูเขียนจบพลิกกระดานดำไปอีกหน้า คราวนี้เขียนใหม่เป็นตัวหวัด แล้วประกาศว่า ครูจะให้ดูตัวหวัดคัดไทย ใครอ่านออกไม่ออกจะคัดผิดถูกก็ช่าง

แต่ถ้ามีนักเรียนอ่านออกหมด ครูจะพลิกกระดานดำ ให้อ่านและคัดไทยตัวบรรจงอีกหน้า

ผมยกมือยืนขึ้นอ่าน ขออนุญาตโม้...อ่านเที่ยวเดียว จำได้มาถึงบัดนี้

“อันอ้อยตาลหวานลิ้นแล้วสิ้นซาก แต่ลมปากหวานหูไม่รู้หาย”

ครูชม “ดีมาก” ผลของการอ่านครั้งนั้น พอเริ่ม ป.3 ครูตั้งผมเป็นหัวหน้าชั้น

โตขึ้นมาจึงรูู้ว่ากลอนบทนั้น เป็นเพลงยาวถวายโอวาทของ สุนทรภู่ บทนำหน้าก่อนบทที่ผมอ่านนั่นแหละ...ซึ่งมีว่า

อันโซ่ตรวนรวนพันมันไม่อยู่ คงหนีสู้ซ่อนมุ่นในฝุ่นผง แม้ผูกใจไว้ด้วยปากไม่จากองค์ อุตส่าห์ทรงทราบแนบที่แยบคาย

น.ม.ส. เขียนเป็นกลอนว่า “เงาพระปรางค์วัดอรุณอรุณส่อง ย่อมผุดผ่องกว่าเงาของเตาอิฐ อันคำพูดนั้นเล่าเงาความคิด...” อ่านแล้วต้องคิดต่อ

หากคำพูดเป็นเงาความคิดจริง เงาพระปรางวัดอรุณ..แน่นอน ก็ต้องสวยกว่า เงาเตาอิฐมากทีเดียว

เงาความคิด ที่วัดได้จากคำพูด ในยุคสมัยที่ถือกันว่า ปากเป็นเอก ดูเหมือนจะใช้ในระบบอุปถัมภ์

คนเป็นไพร่ พูดจาดี เจ้านายก็เมตตารักใคร่ คนเป็นทาสพูดจาฉลาด เจ้านายก็ยกให้เป็นหัวหน้าทาส แต่คำพูดดีที่ว่านั้น ก็ใช่ว่าจะเกิดผลดีเสมอไป

ตัวสุนทรภู่เอง แต่งกลอนดี เป็นคนโปรดรัชกาลที่ 2

แต่พอผลัดแผ่นดิน ความเก่งเกินหน้า รัชกาลที่ 3 ไม่โปรด จารึกวัดโพธิ์ ไม่มีชื่อสุนทรภู่ ชีวิตพลิกผันโดดเดี่ยวเดียวดาย ถึงขั้นรำพันว่า

“โอ้แสนอายกายเราก็เท่านี้ ไม่มีที่พสุธาจะอาศัย”

ปรับ ครม.หนนี้ มีความเปลี่ยนแปลง บางตำแหน่งสำคัญ หล่นหายไป ผมไม่รู้ว่าเกิดจากเงาความคิดเหมือนเตาอิฐหรือเปล่า

คนบางคนนั้น เกิดมาน่าสงสาร รูปไม่หล่อยังไม่พอ เวลา จะพูดจาอะไร ก็ถูกตีความเป็นเตาอิฐไปหมด ดูเหมือนตลอดทั้งชีวิตท่านไม่เคยเข้าวัดอรุณ ไปไหว้พระปรางค์เอาเสียเลย

คนพูดจาไม่ไพเราะ แต่เป็นคนดีมีความจริงใจ เหมือนสำนวนโบราณว่า ชั่วดีเป็นตรา ท่านจึงยังอยู่ได้ อย่างน้อยก็ในยุคสมัยนี้.

กิเลน ประลองเชิง