วันอังคารที่ 12 ธันวาคม พ.ศ. 2560
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

หมอสมองดีใจ...มียาลดความดันสูงในสมองแล้ว

ภาวะความดันสูงในสมองพบได้ค่อนข้างบ่อยและทำให้เกิดมีอาการปวดศีรษะไม่ว่าจะเฉียบพลันหรือแบบเรื้อรังและมีสาเหตุได้นานัปการ

ตั้งแต่การที่มีน้ำคั่งในสมอง จนโพรงน้ำในสมองโต ทั้งนี้ เกิดจากการที่มีการสร้างน้ำหล่อเลี้ยงสมองมากเกินไปและอาจมีการระบายน้ำในสมองไม่มีประสิทธิภาพพอ ไม่ว่าจะผ่านทางเส้นเลือดดำในสมองและในไขสันหลัง นอกจากนั้น ความดันในสมองอาจจะเกิดขึ้นจากการมีก้อนไม่ว่าจะเป็นเลือด หรือเนื้องอกหรือที่เป็นผลตามจากการติดเชื้อ และทำให้มีเลือดสมองปกติโดยรอบบวมขึ้นมาอีก

การบำบัดขึ้นอยู่กับสาเหตุและจะเร่งรีบเร็วด่วนเท่าใดขึ้นอยู่กับว่าความดันสูงในสมองนั้นก่อให้เกิดผลกระทบโดยทำให้มีตาบอดและจากผลของความดันสูงร่วมกับการที่มีโพรงน้ำในสมองโตหรือการที่มีก้อนจะทำให้มีการเลื่อนไหลลงไปกดสมองที่ปกติทางด้านล่างหรือด้านข้าง และทำให้ถึงกับไม่รู้สึกตัวและมีการอัมพาตร่วมด้วยได้

การรักษาอีกทางหนึ่งที่ลดความดันสูงในสมองก็คือการลดการสร้างน้ำหล่อเลี้ยงสมอง ซึ่งอาจร่วมกับการรักษาอื่นๆ เช่น ใส่ท่อระบายเข้าไปในโพรงน้ำและต่อท่อมายังช่องท้อง หรือการให้ยา เพื่อแก้ไขผนังกั้นหลอดเลือดในสมองไม่ให้มีการรั่วน้ำซึ่งจะทำให้ลดอาการบวม และจนกระทั่ง ถ้ามีก้อนก็ต้องเจาะออกหรือทำการผ่าตัด

ที่มาของตอนนี้เกิดจากคณะผู้วิจัยที่อังกฤษที่สังเกตจากข้อมูลของโรคโรคหนึ่งที่มักเกิดขึ้นในผู้หญิงอายุน้อยที่มีน้ำหนักเกินจนถึงอ้วน

โดยจากสถิติมี 20 ใน 100,000 รายที่จะมีภาวะความดันสูงในสมอง (idiopathic intracranial hypertension, IIH) และจากสถิติในประเทศอังกฤษพบว่า ภาวะอ้วนกำลังเพิ่มขึ้นทุกทีและอาจจะทำให้สัดส่วนของโรคนี้เพิ่มขึ้นตามไปด้วย

มียาเบาหวานอยู่กลุ่มหนึ่งซึ่งออกฤทธิ์ผ่านทาง incretins ซึ่งสารตัวนี้จะกระตุ้นให้ตับอ่อนมีการปล่อยฮอร์โมนอินซูลินที่ช่วยควบคุมเบาหวาน และขณะเดียวกันยับยั้งการปล่อยฮอร์โมนกลูคากอน ทั้งนี้ ผลลัพธ์ก็คือทำให้ระดับน้ำตาลลดลงและทำให้น้ำหนักลดลงด้วย ยาในกลุ่มนี้เป็นยาฉีด เรียกว่า incretin mimetics เช่น glucagon like peptide-1 (GLP-1) receptor agonist เช่น Exenatide (Exendin-4) และ gastric inhibitory peptide (GIP) ทั้ง GLP-1 และ GIP ถูกทำให้หมดฤทธิ์ด้วยเอนไซม์ Dipeptidyl peptidase-4 (DPP-4) Exendin-4 จะมีฤทธิ์ค่อนข้างนานและยังจะทนต่อเอนไซม์ DPP-4

ในขยุ้มขดเลือด ที่สร้างน้ำหล่อเลี้ยงสมอง (choroid plexus) มีตัวรับยาในกลุ่มนี้และเกิดการออกฤทธิ์ การศึกษาโดยใช้ขยุ้มขดเลือดหนู (choroid plexus) ในช่องโพรงสมอง และให้ยา Exendin-4 ตัวดังกล่าวในถาดทดลอง และพบว่ายาทำให้มีการเพิ่มขึ้นของ cAMP มีการลดลงของ Na K adenosine triphosphatase ซึ่งเป็นตัวดัชนีชี้ถึงการสร้างน้ำหล่อเลี้ยงสมอง

ขั้นต่อไปคือการศึกษาในหนูตัวเมียและทำการฉีดน้ำเกลือหรือยาดังกล่าวเข้าชั้นไขมันโดยการวัดระดับความดันของน้ำในสมองตลอด พบว่ายาดังกล่าวลดความดันในสมองได้อย่างรวดเร็วภายใน 10 นาทีหลังจากที่ฉีด และในครึ่งชั่วโมงหลังฉีดความดันในสมองจะเหลือ 65.2%+/-6.6% ในขณะที่กลุ่มที่ได้น้ำเกลือความดันจะอยู่ที่ 91.0% +/-3.9% (p<.01) และประสิทธิภาพยังคงอยู่เมื่อทำการฉีดในวันอื่นๆโดยที่ผลของการลดความดันในสมองจะค่อยๆเพิ่มสะสมมากขึ้นไปอีก

การฉีดยานี้เข้าไปในช่องโพรงสมองโดยตรง ก็ได้ผลเช่นกัน ซึ่งอาจแสดงว่ายานี้ออกฤทธิ์โดยตรงโดยผ่านกลไกในสมอง

การเพิ่มขนาดของยาพบว่าจะได้ผลมากขึ้นตามขนาด ทั้งนี้ ขนาดที่มีประสิทธิภาพสูงสุดอยู่ที่ขนาด 5 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม การฉีดแม้แต่ครั้งเดียวต่อวัน สามารถลดความดันในสมองได้เกือบตลอด 24 ชั่วโมง

ยาตัวนี้และในกลุ่มนี้ความจริงถูกใช้ในประเทศอังกฤษอยู่แล้วในการลดความอ้วน ดังนั้น คงไม่เป็นการยากที่จะมีการต่อยอดการศึกษานี้ในคนป่วยที่มีภาวะความดันสูงในสมองทั้งที่เกิดหลังจากเส้นเลือดตันแล้วสมองบวม และหลังจากที่สมองถูกกระทบกระแทกและสมองบวมและภาวะที่มีน้ำขังค้างในโพรงสมอง

ยาในกลุ่มนี้คือ Exe-natide ซึ่งสังเคราะห์มาจาก exendin-4 ได้รับการจัดให้เป็นยากำพร้าในการรักษาความดันสูงในสมองในโรค IIH แล้ว จาก European Medicines Agency และสำนักอาหารและยาของสหรัฐฯ

การศึกษานี้รายงานในวารสาร Science Translational Medicine วันที่ 23 สิงหาคม 2017.

หมอดื้อ