วันอังคารที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2560
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

ประวัติความเป็นมา พระมหาพิชัยราชรถ

พระมหาพิชัยราชรถ พระราชพาหนะที่ใช้ในการอัญเชิญพระบรมศพ พระมหากษัตริย์ ในพระราชพิธีพระราชกุศลออกพระเมรุมาศ มีขนาดความกว้าง 4.85 เมตร ยาว 18 เมตร (รวมงอนรถ) สูง 11.20 เมตร หนัก 13.70 ตัน มีประวัติความเป็นมาดังนี้


พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นใน พ.ศ. 2338 เพื่ออัญเชิญพระบรมอัฐิสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก ออกท้องพระเมรุเพื่อถวายพระเพลิงใน พ.ศ. 2339 จากนั้นจึงถือเป็น พระราชประเพณีที่ใช้พระมหาพิชัยราชรถเชิญพระบรมศพพระมหากษัตริย์ พระราชินี พระบรมวงศานุวงศ์

พระมหาพิชัยราชรถสร้างด้วยไม้แกะสลักลงรักปิดทอง ประดับกระจก ใช้กำลังพลฉุดชักจากกรมสรรพาวุธทหารบก 216 นาย

ภาพจาก http://welovethaiking.com

พระมหาพิชัยราชรถเป็นราชรถที่ไว้สำหรับเชิญพระบรมโกศออกถวายพระเพลิง (นำพระบรมโกศไปยังท้องสนามหลวง เพื่อทำพิธีถวายพระเพลิง) ทำด้วยไม้สักทองปิดกระจกและทองคำเปลวบริสุทธิ์รายรอบบุษบกเป็นพระยานาคและมีรูปของเทวดา(เทพนม) อยู่ด้านล่างมีการย่อมุมไม้สิบสอง สร้างตามความเชื่อของจักรวาลทางพระพุทธศาสนาที่ว่า เขาพระสุเมรุ เป็นศูนย์กลางและเป็นที่ประทับของพระอินทร์

ภาพจาก https://lifestyle.campus-star.com

ประวัติของพระมหาพิชัยราชรถ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) โปรดให้สร้างพระมหาพิชัยราชรถ ขึ้นในปี พ.ศ. 2338 เพื่อเชิญพระบรมอัฐิสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนกสำหรับออกถวายพระเพลิง ณ พระเมรุมาศท้องสนามหลวง ในปี พ.ศ. 2339 โดยโปรดให้สร้างเป็นราชรถขนาดใหญ่ตามแบบพระราชประเพณี ที่เคยมีมาครั้งกรุงศรีอยุธยา คือ มีขนาดสูง 1,120 เซนติเมตร ยาว 1,530 เซนติเมตร

หลังจากสมเด็จพระพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากรมพระเทพสุดาวดี สิ้นพระชนม์ ใน พ.ศ. 2342 ก็โปรดให้อัญเชิญพระโกศทรงบนพระมหาพิชัยราชรถออกพระเมรุอีกครั้ง นับจากนั้นพระมหาพิชัยราชรถเชิญพระโกศพระบรมศพพระมหากษัตริย์ พระบรมราชินีและพระบรมวงศ์ผู้ทรงศักดิ์ชั้นสมเด็จเจ้าฟ้าในสมัยต่อมา

ภายหลังการเชิญออกประดิษฐานพระโกศพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแล้วก็มิได้เชิญออก แม้จะมีการบูรณปฏิสังขรณ์ด้วยการเพิ่มล้ออีก 1 ล้อ เพื่อรับน้ำหนักและซ่อมแซมเพื่อความสวยงาม โดยมีการเชิญพระเวชยันตราชรถออกใช้การแทน แต่ให้ขนานนามราชรถตามหมายกำหนดการว่าพระมหาพิชัยราชรถ 

พระมหาพิชัยราชรถได้ชำรุดทรุดโทรมลงตามกาลเวลาได้มีการซ่อมแซมเพื่อใช้งานได้อยู่เสมอ ดังที่ปรากฏในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ในครั้งนั้นนอกจากซ่อมแซมให้สวยงามแล้ว ยังโปรดให้เพิ่มล้อขึ้นอีกที่ใต้ตัวราชรถทั้งนี้เพื่อให้รับน้ำหนักตัวราชรถและบุษบกยอด และพระโกศที่ตั้งอยู่บนราชรถได้ทั้งหมด

กรมศิลปากรได้บูรณะซ่อมแซมให้งดงามและมั่นคง ถาวร แล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2530 ในปี พ.ศ. 2538 กรมศิลปากรร่วมกับกรมสรรพาวุธทหารบก ได้ดำเนินการซ่อมบูรณะพระมหาพิชัยราชรถ อีกครั้งหนึ่ง เพื่อใช้ในการถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ในวันที่ 10 มีนาคม พ.ศ. 2539 ณ พระเมรุมาศท้องสนามหลวง

นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2339 ที่พระมหาพิชัยราชรถ เชิญพระโกศพระบรมศพสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก จนทรงพระโกศพระศพสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์

พระมหาพิชัยราชรถได้ใช้ทรงพระโกศพระศพสมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี ในงานพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ วันที่ 9 เมษายน พ.ศ. 2555


ประวัติการใช้งานพระมหาพิชัยราชรถ

พ.ศ. 2339 อัญเชิญพระบรมอัฐิ สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก

พ.ศ. 2342 อัญเชิญพระศพ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยาเทพสุดาวดี

พ.ศ. 2355 อัญเชิญพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช

พ.ศ. 2361 อัญเชิญพระศพ สมเด็จพระบวรราชเจ้า มหาศักดิพลเสพย์

พ.ศ. 2368 อัญเชิญพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

พ.ศ. 2369 อัญเชิญพระบรมศพ สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินีในรัชกาลที่ 1

พ.ศ. 2380 อัญเชิญพระศพ สมเด็จพระศรีสุลาลัย พระบรมราชชนนีในรัชกาลที่ 3

พ.ศ. 2395 อัญเชิญพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

พ.ศ. 2409 อัญเชิญพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว

พ.ศ. 2412 อัญเชิญพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

พ.ศ. 2423 อัญเชิญพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี

พ.ศ. 2453 อัญเชิญพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

พ.ศ. 2493 อัญเชิญพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล

พ.ศ. 2539 อัญเชิญพระบรมศพ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี

พ.ศ. 2551 อัญเชิญพระศพสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ในครั้งนั้นกรมศิลปากรได้ดำเนินการจัดทำผ้าม่านลายทองแผ่ลวดและฉัตร ประดับลวดลายทองแผ่ลวดแทนของเดิมที่เป็นผ้าตาดทอง กรมสรรพาวุธทหารบกได้ซ่อมแซมโครงสร้างและระบบกลไกช่วงล่างทั้งหมด ทั้งยังได้รับการจัดทำเชือกชักลากใหม่ทั้งชุดจากกรมอู่ทหารเรืออีกด้วย

พ.ศ. 2555 อัญเชิญพระโกศพระศพสมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี

การบูรณะซ่อมแซมในปี พ.ศ. 2555 (มีนาคม)

สรรพาวุธทหารบก
สำนักช่างสิบหมู่
กลุ่มวิทยาศาสตร์เพื่อการอนุรักษ์
- ตรวจสอบสภาพโครงสร้างและระบบกลไกต่างๆ
- ทำความสะอาดระบบกลไกและช่วงล่าง
- ตรวจสอบสภาพภายนอก เครื่องประดับต่างๆ
- อนุรักษ์ด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์

ภาพจาก สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ

ข้อมูลจาก
กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ กรมศิลปากร หมวด ราชรถ ราชยาน คานหาม 
ไทยทริบูน สื่อสาธารณะ อิสระของประชาชน


อาคม รวมสุวรรณ
E-Mail chang.arcom@thairath.co.th
Facebook https://www.facebook.com/chang.arcom
https://www.facebook.com/ARCOM-CHANG-Thairath-Online-525369247505358/