วันเสาร์ที่ 23 กันยายน พ.ศ. 2560
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

“กระดูกอ่อนข้อเข่าอักเสบ” ปัญหาปวดเข่าที่ไม่ควรมองข้าม

หากกล่าวถึงอาการปวดเข่า ส่วนใหญ่เรามักจะนึกถึงข้อเข่าเสื่อมในคนสูงอายุ แต่สำหรับอาการปวดเข่าในคนอายุน้อย ถ้าไม่นับอาการบาดเจ็บจากอุบัติเหตุหรือการเล่นกีฬาแล้ว สาเหตุที่พบได้บ่อยคือ ”กระดูกอ่อนข้อเข่าอักเสบ” ที่สามารถเกิดขึ้นได้จากการทำกิจกรรมทั่วไปในแต่ละวัน ทั้งการนั่ง ยืน เดิน วิ่ง ขึ้นลงบันได ซึ่งล้วนต้องใช้ข้อเข่าเป็นส่วนสำคัญ

“ข้อเข่า” เป็นข้อที่ใหญ่ที่สุดในร่างกาย ประกอบด้วยกระดูก 3 ส่วน คือ กระดูกหน้าแข้ง (Tibia) กระดูกต้นขา (Femur) และกระดูกสะบ้า (Patella) รวมเป็นข้อเข่า ผิวสัมผัสของกระดูก 3 ชิ้นนี้จะมีกระดูกอ่อนหุ้มไว้เรียกว่า “กระดูกอ่อนผิวข้อ (Articular cartilage)” มีลักษณะเรียบ ลื่น และสีขาวใส ทำหน้าที่ลดการเสียดสีขณะเคลื่อนไหว รองรับแรงกระแทกภายในข้อเข่า แต่ถ้าบริเวณกระดูกอ่อนนี้เกิดการอักเสบ ก็จะทำให้รู้สึกเจ็บได้ โดยเฉพาะกระดูกอ่อนตำแหน่งสะบ้าเข่าซึ่งอยู่บริเวณด้านหน้าที่มักจะพบการอักเสบได้บ่อย ทุกครั้งที่เรางอเหยียดเข่า กระดูกสะบ้าก็จะเคลื่อนที่ขึ้นลง เข้ารูปกับกระดูกต้นขาได้พอดี แต่เนื่องจากเป็นตำแหน่งที่มีการเสียดสีมาก จึงทำให้เกิดการบาดเจ็บหรืออักเสบได้ง่าย เป็นที่มาของ “กระดูกอ่อนข้อเข่าอักเสบ”

สาเหตุ

1.กระดูกสะบ้าเอียงมากกว่าปกติเวลางอเข่า ทำให้กระดูกอ่อนตำแหน่งสะบ้าเข่าเคลื่อนที่เสียดสีมากกว่าปกติจนเกิดการอักเสบ

2.กล้ามเนื้อไม่แข็งแรง โดยธรรมชาติเวลาที่งอเข่ามากๆ กระดูกสะบ้าจะมีแนวโน้มเอียงออกด้านนอก ซึ่งตรงนี้เป็นหน้าที่ของกล้ามเนื้อต้นขาด้านใน ที่ช่วยพยุงไว้ หากกล้ามเนื้อไม่แข็งแรง ก็จะยิ่งทำให้มีอาการบาดเจ็บมากยิ่งขึ้น

3.เพศหญิงมีความเสี่ยงกว่าเพศชายประมาณ 2 เท่า ทั้งนี้เพราะผู้หญิงในส่วนสูงเดียวกันจะมีความกว้างของสะโพกมากกว่าผู้ชาย เวลายืนหรือเดิน ต้นขาจะเอียงมากกว่า เกิดแรงดึงสะบ้าให้เอียงไปด้านนอก ทำให้เกิดการอักเสบ นอกจากนี้ความหนาและความแข็งแรงของกระดูกอ่อนผู้หญิงมักน้อยกว่าผู้ชาย ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นปัจจัยที่ทำให้กระดูกอ่อนข้อเข่าอักเสบได้ง่ายกว่า

4.การใช้งานที่มากเกินไป ทำให้กระดูกอ่อนข้อเข่าอักเสบได้เช่นกัน ไม่ว่าจะเป็นการออกกำลังกายที่มากเกินไป การนั่งพับเข่าบนพื้น การขึ้นลงบันไดวันละหลายๆ รอบ เป็นต้น

5.น้ำหนักมาก เพราะน้ำหนักตัวมีผลต่อแรงกระแทกของข้อเข่าโดยตรง โดยเฉพาะการขึ้นลงบันไดที่จะมีแรงกระแทกมากถึง 5 เท่าของน้ำหนักตัว หรือการนั่งพับเข่าที่จะมีแรงกระแทกได้มากถึง 8 เท่าของน้ำหนักตัว

6.คนเท้าแบน มีโอกาสที่กระดูกสะบ้าเข่าเอียงได้มากกว่าปกติขณะเดิน เป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่ทำให้ปวดเข่าได้เช่นกัน

อาการ

คนไข้จะมีอาการปวดเข่าโดยเฉพาะด้านหน้าเข่า และมักจะปวดในท่าที่งอเข่า เช่น นั่งพับเพียบ นั่งคุกเข่า นั่งขัดสมาธิ ขึ้นลงบันได ลุกเปลี่ยนท่า เพราะมีแรงไปกระทบที่กระดูกอ่อนสะบ้าเข่ามากขึ้น ทำให้เกิดอาการปวด นอกจากนี้หากมีการอักเสบมากๆ ก็จะทำให้เข่าบวมได้ เวลาลุกจากนั่ง และเวลางอเหยียดเข่ามักเสียงดังที่เกิดจากการสะดุดของกระดูกอ่อนสะบ้าเข่า หากมีอาการเหล่านี้ควรรีบไปพบแพทย์ตั้งแต่เนิ่นๆ เพื่อจะได้วางแผนการรักษาอย่างทันท่วงที

การรักษา

1.ลดน้ำหนัก เพราะน้ำหนักตัวมีผลต่อแรงกระแทกบริเวณข้อเข่า หากเรามีน้ำหนักตัวที่พอดี ก็จะช่วยลดแรงกระแทกภายในข้อเข่าลงไปได้พอสมควร

2.ออกกำลังกาย โดยเน้นการบริหารกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้าและกล้ามเนื้อสะโพก เมื่อกล้ามเนื้อทั้ง 2 ส่วนนี้แข็งแรงแล้ว จะช่วยทำให้ลูกสะบ้าเอียงน้อยลง ช่วยลดแรงกระแทก โดยมีท่าออกกำลังกายที่ควรทำ ดังนี้

ท่าที่ 1
นั่งเก้าอี้หรือนอนหงาย แล้วยกขาข้างใดข้างหนึ่งขึ้น เหยียดเข่าตรง กระดกปลายเท้า เกร็งไว้ 10 วินาที ทำข้างละ 20-30 ครั้ง ตอนเช้าและเย็น

ท่าที่ 2
ยืนแยกปลายเท้าหลังแตะกำแพง นำลูกบอล 1 ลูก มาหนีบไว้ระหว่างเข่าทั้ง 2 ข้าง จากนั้นเกร็งกล้ามเนื้อต้นขา ย่อเข่าลงเล็กน้อยช้าๆ ทำค้างไว้ 10 วินาที แล้วยกตัวขึ้นช้าๆ ทำ 20-30 ครั้ง ตอนเช้าและเย็น

ท่าที่ 3
นอนตะแคง กางขาขึ้นด้านข้างค้างไว้ 10 วินาที ประมาณ 20-30 ครั้ง ตอนเช้าและเย็น

3.ปรับพฤติกรรมต่างๆ ที่ทำให้กระดูกอ่อนข้อเข่าอักเสบ ได้แก่ การคุกเข่า นั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ นั่งยอง การขึ้นและลงบันไดบ่อยๆ โดยไม่จำเป็น

4.รักษาด้วยยาเพื่อบรรเทาอาการปวด และลดอาการอักเสบ

5.คนที่เท้าแบน ควรใส่รองเท้าที่มีอุ้งเท้าด้านใน เพื่อช่วยให้ฝ่าเท้ามีการรองรับที่ดี

การป้องกัน

ใช้งานข้อเข่าอย่างถูกวิธี หมั่นบริหารกล้ามเนื้อรอบเข่าและสะโพกให้แข็งแรง ยืดกล้ามเนื้อก่อนและหลังเล่นกีฬา เล่นกีฬาในระดับที่เหมาะกับสมรรถภาพร่างกายของตนเอง ดูแลน้ำหนักให้เหมาะสม ก็จะช่วยป้องกันไม่ให้ “กระดูกอ่อนข้อเข่าอักเสบ” ได้

-----------------------------------------------------------------

แหล่งข้อมูล

นพ.ปรัชญา ผดุงพรรค. 2560. กระดูกอ่อนข้อเข่าอักเสบ. ใน: การบรรยายให้ความรู้ในงาน “ก้าวสู่ปีที่ 7 ศูนย์การแพทย์สมเด็จพระเทพรัตน์”. โดยคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี วันที่ 18 สิงหาคม 2560 ณ ศูนย์การแพทย์สมเด็จพระเทพรัตน์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี.