วันอังคารที่ 26 กันยายน พ.ศ. 2560
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

นวัตกรรมรังสีรักษา ก้าวหน้าสู้! มะเร็ง

นวัตกรรมรังสีรักษาที่กำลังจะคุยกับ รศ.นพ.ประเสริฐ เลิศสงวนสินชัย แพทย์รังสีรักษาและผู้อำนวยการฝ่ายดูแลผู้ป่วยโรคมะเร็ง โรงพยาบาลวัฒโนสถ เป็นเครื่องมือตัวใหม่ซึ่งมีเทคโนโลยีที่พัฒนาก้าวหน้าขึ้น ให้มีความถูกต้องแม่นยำ เพิ่มความสะดวกสบายให้กับคนไข้

ต้องทำความเข้าใจกันก่อนว่า “มะเร็ง”...เป็นโรคที่หวังผลการรักษา 100 เปอร์เซ็นต์คงไม่ได้ การรักษาด้วยรังสีที่เราใช้เป็นส่วนหนึ่งของการรักษาเท่านั้นเอง

“ตำแหน่งที่เรารักษาเป็นตำแหน่งเฉพาะตามข้อบ่งชี้ ด้วยบางครั้งมะเร็งมีโอกาสที่จะแพร่กระจาย ลุกลามไปส่วนอื่นๆก็ต้องมีกระบวน วิธีการรักษาอื่นๆร่วมกัน...เพื่อให้ผลในการดูแลรักษาที่ดีที่สุด”

รศ.นพ.ประเสริฐ บอกว่า รอยโรคคนไข้เป็นระยะเริ่มแรกอยู่เฉพาะที่ จำกัดเฉพาะที่ หรือว่าคนไข้บางรายมาด้วยรอยโรคที่มีการลุกลาม...แพร่กระจายไปแล้วหลายๆส่วนอวัยวะในร่างกาย ข้อบ่งชี้ของการใช้รังสีก็จะต้องดูว่าจุดไหน...ตำแหน่งไหนบ้างที่จะได้ประโยชน์จากการใช้รังสีในการรักษา

“ถ้าเป็นโรคในระยะเริ่มแรกก็จะใช้การรักษาเพื่อหวังผลหายขาดให้ได้ แต่ถ้ามีการแพร่กระจายไปแล้วเราคงไม่สามารถใช้รังสีไปไล่จี้ทุกจุด เราคงต้องเลือกจุดที่สร้างปัญหาให้กับคนไข้...ให้คนไข้ทุกข์ทรมานจาก รอยโรคในจุดต่างๆให้ทุเลาลง สบายตัว เพื่อให้คุณภาพชีวิตของคนไข้ดีขึ้น”

จะต้องมีข้อบ่งชี้แนวแผนนโยบายในการรักษาต่างกันไประหว่างคนไข้ที่เป็นระยะเริ่มแรกกับระยะลุกลามหรือแพร่กระจายไปแล้ว

เครื่องฉายรังสีใหม่ที่ว่านี้ เรียกว่ารุ่น “EDGE”...เป็นเครื่องเร่งอนุภาครังสีชนิดหนึ่งซึ่งเรามีใช้กันอยู่ทั่วไป โดยเครื่องมือนี้สามารถที่จะฉายรังสีด้วยเทคนิคมาตรฐานทั่วไปที่เราทำกันอยู่แล้วได้ สิ่งสำคัญของการฉายรังสีเครื่องนี้เป็นรุ่นที่เน้นการฉายรังสีที่เราเรียกว่า การฉายรังสีแบบศัลยกรรม

เนื่องจากเครื่องมือตัวนี้ติดตั้งอุปกรณ์พิเศษเสริมเข้ามา อันแรกก็คือที่ส่วนหัวของเครื่องจะติดตั้งซี่วัตถุกำบังรังสีจำนวน 120 ซี่ แล้วขนาดของซี่เล็กที่สุดเพียง 2.5 มิลลิเมตรเท่านั้น

ฉะนั้นซี่วัตถุกันรังสีนี้สามารถมีการเคลื่อนที่ไปมาได้อย่างอิสระ ก็หมายถึงว่าเราสามารถที่จะเปิดขอบเขตของลำรังสีให้ได้กระชับ สอดรับกับรูปร่าง รูปทรงของก้อนมะเร็งที่เราจะฉายรังสีได้

“เหมือนกับเราตัดเสื้อ...หุ่นแต่ละคนไม่เหมือนกัน เราก็มีการวัดโดยช่างตัดเสื้อให้กระชับรัดรูปคนแต่ละคน ซี่ที่ว่าก็เช่นกันจะเป็นตัวช่วยเปิดขอบเขตของลำรังสีให้กระชับกับรูปทรง...รูปร่างก้อนมะเร็งที่เราต้องการรักษา”

ข้อดีสำคัญตรงนี้ก็คือจะช่วยปกป้องเนื้อเยื่อปกติข้างๆของก้อนมะเร็งได้ดี ทำให้เราสามารถฉายรังสีเฉพาะที่ตัวก้อนได้ และมีผลกระทบ กระเทือนกับตัวเนื้อเยื่อรอบข้างน้อย...ก็จะมีผลแทรกซ้อนจากการรักษาน้อย

การรักษาต้องฉายรังสีให้ตรงเป้าและมีความแม่นยำ “EDGE”... ก็มีการติดตั้งเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ไปในตัวเครื่องฉายรังสีด้วย จะมีการทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์เพื่อสร้างภาพ แล้วก็ตรวจสอบตำแหน่งก้อนมะเร็งที่เราต้องการรักษาแต่ละครั้งก่อนที่จะยิงหรือฉายรังสีให้กับคนไข้

“เปรียบได้กับเลเซอร์ที่เราจับ จะยิงให้ตรงเป้า...เป็นการตรวจเช็ก เรียกว่า อิเมจไกด์เรดิเอชั่นทรีทเมนท์ การใช้ภาพเป็นตัวนำวิถีในการฉายรังสีให้กับเรา”

การรักษาด้วยเครื่องมือทางรังสี หรือที่เรียกว่า “รังสีรักษา (radiotherapy)” นั้น วิวัฒนาการเทคโนโลยีทางรังสีรักษายุคใหม่สามารถกำหนดพื้นที่เป้าหมายการฉายแสงเฉพาะจุดได้อย่างมีประสิทธิภาพสูง ด้วยเทคนิคหลากหลาย ทั้งการรักษาด้วยรังสี 3 มิติ...รังสี 3 มิติชนิดปรับความเข้ม, รังสีรักษาหลากหลายทิศทาง เช่น stereotactic radiosurgery (SRS) และ stereotactic radiation therapy (SRT), การใช้รังสีปริมาณสูงในระยะเวลาสั้นๆ เช่น SABR (stereotactic ablative radiotherapy) หรือ SBRT (stereotactic body radiotherapy)

รวมถึงการพัฒนาเทคนิค 3 มิติ...เป็น 4 มิติ เพื่อให้มีประสิทธิภาพอย่างแม่นยำในอวัยวะที่ไม่อยู่นิ่ง เช่น ปอด

นอกจากนี้ยังมีระบบเตียงหุ่นยนต์เข้ามาเสริม สามารถเคลื่อนที่ได้อัตโนมัติ ปรับทิศทางต่างๆได้ 6 มิติ จะเห็นว่าเวลาคนไข้ขึ้นไปนอนเตียงเพื่อการรักษาแล้ว เตียงจะเคลื่อนไปอย่างอัตโนมัติ

“เมื่อเราทำการตรวจสอบตำแหน่งของการฉายรังสีในแต่ละครั้ง ถ้าหากว่าคนไข้นอนบิด เอียงตะแคงไปผิดปกติจากเดิมเล็กน้อย เตียงนี้ ก็สามารถปรับให้คนไข้นอนเข้ามาสู่ในตำแหน่งของแผนที่เราต้องการรักษาได้เลย ไม่ต้องไปจับคนไข้ให้นั่ง นอนใหม่ ทำท่าใหม่ ทำให้เกิดความถูกต้อง แม่นยำ คนไข้ก็สะดวกมากขึ้น”

สิ่งสำคัญก็คือว่า “EDGE”...สามารถเร่งอัตราปริมาณรังสีให้มีความเข้มข้นสูงมากๆ ฉะนั้นจากที่เราเคยฉายรังสีครั้งหนึ่งหลายๆนาที 10-15 นาที ด้วยอัตราปริมาณรังสีที่เข้มข้นที่ว่านี้ ทำให้ระยะเวลาในการฉายรังสีของคนไข้ในแต่ละครั้งสั้นลงมาก คนไข้ก็ไม่ต้องไปนอนนิ่งๆอึดอัดบนเตียงนาน ก็เพิ่มความสะดวกให้กับคนไข้

ข้อมูลการวิจัยทางคลินิกภายในปัจจุบัน พบว่า การฉายรังสีในระยะเวลาสั้นๆด้วยปริมาณรังสีสูงมากๆในระดับหนึ่ง สามารถฆ่าและทำลายเซลล์มะเร็งได้ดีกว่า โอกาสการกลับมาเป็นซ้ำน้อยลง อาการข้างเคียงลดลงกว่าวิธีเดิมๆที่ต้องฉายรังสีหลายครั้ง...ทำให้เพิ่มโอกาสการอยู่รอดและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยสูงขึ้น

“EDGE”...เป็นอีกเครื่องมือนวัตกรรมใหม่ที่ทำให้เรามั่นใจได้ในความแม่นยำ ถูกต้อง สะดวก รวดเร็ว ปลอดภัยให้กับคนไข้

และให้รู้เอาไว้อีกว่า...เครื่องมือนี้สามารถทำการรักษาตำแหน่งความผิดปกติของอวัยวะในร่างกายได้เกือบทั่วร่างกาย ตั้งแต่ความผิดปกติของเนื้องอกหรือมะเร็งในสมอง นอกสมอง เช่น ปอด ตับ กระดูกสันหลัง ระบบทางเดินอาหาร ระบบทางเดินปัสสาวะ ส่วนของหน้าอกหรือเต้านม...เป็นเครื่องมือที่ดูแลรักษาได้อเนกประสงค์ แต่เสริมเน้นเทคโนโลยีของการฉายรังสีศัลยกรรมเข้าไป

“รังสีรักษา”...เป็นการรักษาหลักวิธีการหนึ่ง การรักษามะเร็งในปัจจุบันส่วนใหญ่แล้วจะใช้วิธีการรักษาแบบผสมผสาน บางกรณีอาจจะต้องใช้การผ่าตัด หลายๆกรณีอาจจะมีการใช้ยาเข้ามาช่วย ปัจจุบันนี้ก็พัฒนาก้าวหน้าไปมาก มีทั้งยาเคมีบำบัด ยาฮอร์โมนบำบัด แล้วก็ยารักษามุ่งเป้า

ในอนาคตอันใกล้ก็มีการศึกษาข้อมูล วิจัยด้านการแพทย์จะมีการเริ่มใช้ยาเสริมหรือกระตุ้นภูมิต้านทานของร่างกายเข้ามาช่วยในการรักษาผู้ป่วยมะเร็ง ซึ่งปัจจุบันนี้มีความก้าวหน้าไปมากๆ “ผู้ป่วยมะเร็ง”...

ไม่ต้องถอดใจ การรักษาที่พัฒนายุคปัจจุบันทำให้ผลการรักษาดีขึ้น ทำให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น มีชีวิตที่ยืนยาวมากขึ้น

โรคมะเร็งเป็นโรคที่น่ากลัว รศ.นพ.ประเสริฐ ฝากว่า สิ่งที่สำคัญก็คือการดูแลสุขภาพ อาหาร อากาศ การพักผ่อน ไม่เครียด สุขภาพกายจิตแข็งแรง...การตรวจเช็กร่างกาย การตรวจหามะเร็งในระยะเริ่มแรกเป็น เรื่องที่สำคัญมาก ถ้าเราตรวจเช็กได้ตั้งแต่ในระยะเริ่มแรกโอกาสที่ดูแลรักษาให้ผู้ป่วยหายขาดก็มีโอกาสเป็นไปได้สูง

“แต่ถ้าว่าปล่อยปละละเลย ทิ้งไว้เป็นมะเร็งในระยะลุกลาม...แพร่กระจายแล้ว โอกาสในการรักษาให้หายขาดก็ต้องเรียนกันตรงๆว่าเป็นไปได้ยากมาก อย่างไรก็ตาม ก็ยังสามารถดูแลรักษาได้โดยการที่ดูแลบรรเทาความทุกข์ทรมาน ทำให้คนไข้สามารถมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นในช่วงเวลาหรือโอกาสที่คนไข้มีอยู่”

อโรคยา ปรมาลาภา...ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ.