วันศุกร์ที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2560
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

ปลูกถ่ายต่อมน้ำเหลือง คนไข้มะเร็งเต้านม

ผู้ป่วย “มะเร็งเต้านม” ที่มีความจำเป็นในการผ่าตัดปลูกถ่ายเนื้อเยื่อต่อมน้ำเหลือง ความครอบคลุมในเรื่องสิทธิประโยชน์ “หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า” มีความคืบหน้าที่ผู้มีสิทธิ ควรต้องติดตาม

นพ.ชูชัย ศรชำนิ รองเลขาธิการ สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) บอกว่า มะเร็งเต้านมถือว่าเป็นปัญหาทางด้านสุขภาพของสุภาพสตรีไทย ซึ่งจะมีปัญหาในเรื่อง “มะเร็งเต้านม” กับ “มะเร็งปากมดลูก” สำหรับมะเร็งเต้านมถ้าตรวจพบตั้งแต่ระยะเริ่มต้นก็จะดี คนไข้จำนวนหนึ่งตรวจพบแล้วก็จะได้รับการผ่าตัดหมายถึงอาจจะต้องเอาก้อนมะเร็งเต้านมออกไปพร้อมๆกับเต้านม

ทีนี้...ว่ากันถึงเรื่องมาตรฐานการดูแล การผ่าตัดมะเร็งเต้านมก็จะต้องมีการนำต่อมน้ำเหลืองที่บริเวณเต้านม...รักแร้ออกไปด้วย ปัญหาจะเกิดขึ้นหลังการผ่าตัด ทำให้เกิดข้อแทรกซ้อน ผลที่ทำให้ระบบการไหลเวียนของน้ำเหลืองรอบๆเต้านม บริเวณแขนข้างที่เต้านมถูกตัดอาจจะมีการบวมได้ เนื่องจากการไหลเวียนบกพร่องไป

“อย่างไรก็ตาม มีคนไข้จำนวนไม่มากที่จะเกิดแทรกซ้อนอย่างนี้ เนื่องจากร่างกายมีการซ่อมแซมระบบทางเดินน้ำเหลืองตัวเองอยู่แล้ว ในระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าต้องเรียนกับโรงพยาบาล คุณหมอที่ผ่าตัดว่า...การผ่าตัดถ้าเผื่อมีข้อแทรกซ้อนก็จะต้องมีการดูแลเรื่องของข้อแทรกซ้อนด้วย กรณีมะเร็งเต้านมที่ได้รับการผ่าตัดแล้วมีแขนบวมหรือบวมบริเวณรักแร้ ในกรณีที่ไม่สามารถใช้วิธีการฟื้นฟูอย่างอื่นได้ คุณหมอก็จะช่วยผ่าตัดแก้ไข”

นพ.ชูชัย ย้ำว่า การแก้ไขที่โรงพยาบาลวชิรฯได้ทำให้กับคนไข้สิทธิบัตรทอง สำหรับประเทศไทยถือว่าเป็นวิธีการที่ใหม่ในยุคนี้ ที่ได้ดูแลคนไข้จนกระทั่งได้รับบริการการผ่าตัดแก้ไข ทำให้แขนที่บวมดีขึ้นก็หมายถึงว่าคุณภาพชีวิต การใช้ชีวิตในภาวะปกติก็จะดีขึ้นด้วย

สำหรับกระบวนการรักษามะเร็ง สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ มีการจ่ายค่าใช้จ่ายทั้งหมด 21 รายการ หมายถึงว่าไม่ได้เฉพาะเรื่องของมะเร็งเต้านมอย่างเดียว มะเร็งอย่างอื่นก็มีเรียกว่า “แผนการรักษา”...ที่จ่ายตามแผนอยู่แล้ว “มะเร็งเต้านม”...ก็อยู่ในหนึ่งของแผนการรักษาที่ สปสช.จ่ายให้ทั้งค่าการผ่าตัด ค่ายา ค่าการเจาะแล็บ หรือแม้แต่ยาซึ่งเป็นยาพิเศษในกรณีที่สุภาพสตรีท่านนั้นมีโครโมโซมที่มีตัวรับยาจำเพาะ

เรียกว่า “การรักษาแบบพุ่งเป้า” ก็จะรวมอยู่ในแผนที่ว่านี้ด้วย

ในกระบวนการผ่าตัดอาจมีการใช้เทคโนโลยีที่ไม่ได้ถูกระบุอยู่ในแผน ทางสำนักงานฯ...โรงพยาบาล...ญาติคนไข้ก็จะมาตกลงกันได้ ตรงนี้จะดูแลเรื่องค่ารักษาอย่างไร โดยทั่วไปการให้ยาตามแผนการรักษาจะเป็นไปตามมาตรฐานนานาชาติ สมมติเป็นมะเร็งเต้านมก็จะรู้อยู่แล้วว่าการผ่าตัดจะทำได้กี่วิธี การให้ยาพุ่งเป้าจะต้องทำอะไรมาก่อน ซึ่งก็ครอบคลุมค่าใช้จ่ายของ สปสช.อยู่แล้ว

“กรณีการส่องกล้อง ไม่ได้ระบุอยู่ในแผนการรักษามาตรฐานผู้ป่วยผ่าตัดมะเร็งเต้านมในรายที่มีข้อแทรกซ้อนท่อน้ำเหลืองตัน จึงต้องมีการพูดคุยกันเป็นเฉพาะรายๆไป”

นพ.ชาคริต เอี่ยมกิจการ ทีมศัลยแพทย์ วชิรพยาบาล บอกว่า กรณีผู้ป่วยรายล่าสุดที่ผ่าตัด เป็นการต่อท่อน้ำเหลืองกับหลอดเลือดดำมาก่อน ความพึงพอใจก็อยู่ในระดับหนึ่ง ขนาดแขนก็ลดลงมา อาการอักเสบน้อยลง...ก็ยังเป็นอยู่บ้าง คุยกับผู้ป่วยการผ่าตัดด้วยวิธีใหม่ การใช้ เนื้อเยื่อระบบน้ำเหลืองในช่องท้อง เป็นสิ่งที่ไม่ได้มีฟังก์ชันอะไรเป็นพิเศษ...การไม่มีก็ไม่มีผลอะไรเลย เอามาปลูกถ่ายตรงแขนของผู้ป่วยเพื่อจะได้ทำหน้าที่ดูดซึมน้ำเหลืองที่เกินออกไปกลับเข้าสู่หลอดเลือด...ให้เหมือนเดิม อีกเรื่องคือการช่วยกระตุ้นการเกิดใหม่ของระบบน้ำเหลือง

“เราก็ทำโดยการผ่าตัดส่องกล้องจากทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ จะช่วยทำยังไงก็ได้ให้ผู้ป่วยมีผลลัพธ์ที่ดี แผลเล็กๆเจ็บน้อย ฟื้นตัวได้ไว เป็นประเด็นที่มีประโยชน์กับผู้ป่วยที่สุด”

ให้รู้กันด้วยว่า...เทคโนโลยีที่ทำนี้นำมาจากต่างประเทศ ประเทศไทย... วชิรพยาบาลเป็นที่แรกที่ทำการ “ปลูกถ่ายต่อมเนื้อเยื่อน้ำเหลืองในช่องท้องแบบผ่าตัดส่องกล้อง” ผู้ป่วยที่ทำมาหนึ่งปีแล้ว ผลการรักษาการลดบวม ลดลงได้สูงสุดถึง 8 เซนติเมตร การอักเสบไม่มีเลย คนไข้มีความสุขมาก

การเอาเนื้อเยื่อต่อมน้ำเหลืองในช่องท้องออกมา ต้องย้ำว่า...เนื้อเยื่อส่วนที่เอาออกมานี้เป็นส่วนที่ไม่มีหน้าที่ชัดเจน เจาะรูที่ผนังช่องท้อง แผลเล็กๆ ใหญ่สุดก็แค่หัวแม่มือ...นอกนั้นก็อีก 3 แผลขนาดเล็กกว่าปลายนิ้วก้อย คนไข้แทบจะปวดแผลน้อยมาก ถ้าไม่ติดเรื่องตำแหน่งที่เราต้องปลูกถ่าย วันสองวันคนไข้ก็เดินสบายแล้ว

ส่วนบริเวณที่ปลูกถ่าย...เป็นแผลใหญ่ที่จะต้องรอดูผลว่าจะเป็นอย่างไรบ้าง แต่ตรงแผลหน้าท้องที่เอาเนื้อเยื่อน้ำเหลืองเป็นแผลเย็บปิดเล็กๆธรรมดาเท่านั้น วันสองวันก็หายเจ็บแล้วสบายกว่ากันเยอะ
นพ.ปภาภัค ณ สงขลา หัวหน้าภาควิชาศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์วชิรพยาบาล เสริมว่า คนไข้ที่ทำการปลูกถ่ายต่อมน้ำเหลืองเป็นมะเร็งเต้านม หลังจากการผ่าตัดไปแล้ว...เลาะต่อมน้ำเหลืองที่รักแร้ไปด้วย จะมีภาวะแขนบวมเพราะน้ำเหลืองไหลกลับเข้าสู่ร่างกายไม่ได้ การรักษาที่ว่านี้อาจจะต้องประเมินเป็นรายๆไป

“การผ่าตัดก็คือ ทำอย่างไรก็ได้เพื่อที่จะลดอาการแขนบวม จะเกิดแผลเรื้อรังจากการบวม ดำรงชีวิตยาก แล้วก็อาจจะมีการติดเชื้อเพิ่มเติม วิธีการรักษาเดิมทีมีหลายวิธีเป็นต้นว่าให้คนไข้นอนยกแขนสูง อาจจะพอช่วยได้บ้างในบางส่วน ตอนหลังก็มีคนทำในลักษณะพันแน่นๆ เพื่อจะยุบบวม”

ปัญหาสำคัญคือ...ก็จะกลับมาบวมได้อีก แต่ที่เราใช้คือการต่อท่อน้ำเหลืองเข้ากับเส้นเลือดดำ แต่พอต่อเข้าแล้วแค่นั้นก็เหมือนเป็นท่อระบายเฉยๆ แต่คราวนี้การเอาต่อมน้ำเหลืองมาด้วย ใส่เข้าไป ทำหน้าที่เหมือนกับเครื่องปั๊มน้ำ ไม่ใช่ไหลเอื่อยๆ ปั๊มน้ำทำให้ดูดกลับได้เร็วยิ่งขึ้น คนไข้...แขน...การยุบบวมก็จะดีขึ้น

“เราใช้ต่อมน้ำเหลืองจากในช่องท้อง เทคโนโลยีเราค่อนข้างจะดีมากๆ จากการที่เราต้องผ่าตัดแบบเปิดแบบเดิมๆก็ใช้การส่องกล้อง หลังจากเอามาแล้วต่อมน้ำเหลืองพร้อมเส้นเลือดเอามาปลูกถ่าย ซึ่งเราพยายามทำให้เสร็จภายใน 3-4 ชั่วโมง นานเกินกว่านี้ผลอาจจะไม่ค่อยดีนัก...รวมๆแล้วก็ใช้เวลาทั้งหมด 4-5 ชั่วโมง”

หลังจากทำแล้ว พบว่าคนไข้สามารถยุบบวมได้ 6–7 เซนติเมตร ความเป็นจริงยุบแค่ครึ่งเซนติเมตร คนไข้ก็ดีใจมากแล้ว รายหนึ่งบวมที่ขา...คนไข้มาบอกขอบคุณ...คุณหมอใหญ่เลย ดิฉันสามารถขึ้นรถเมล์ได้แล้ว จากที่ขึ้นไม่ได้ ไปไหนก็ไม่ได้เพราะแขน...ขาบวมมาก ก็กลับมามีชีวิตปกติได้แล้ว

นพ.ปภาภัค บอกอีกว่า ศัลยแพทย์ในการทำใช้อย่างน้อย 3 ทีม ทีมแรก...ผ่าตัดส่องกล้องผ่านช่องท้องเข้าไปเอาเนื้อเยื่อไขมันต่อมน้ำเหลืองออกมาก่อน ได้มาแล้วยังใช้ไม่ได้ในทันทีต้องเอามาเตรียมให้เห็นเส้นเลือด...ต่อมน้ำเหลืองชัดเจนก่อนก็เป็นการทำงานของทีมที่สอง

ทีมสุดท้าย...เอาเนื้อเยื่อไขมันต่อมน้ำเหลืองที่ได้มาเอามาใส่ ปลูกถ่าย นอกจากนั้นยังมีงานหลังฉาก เจ้าหน้าที่ปิดทองหลังพระอีกเยอะ วิสัญญีแพทย์ พยาบาลเตรียมเครื่องมือต่างๆ

“เครื่องมือเฉพาะกล้องที่ทำการผ่าตัดต่อท่อน้ำเหลือง รัฐบาลสนับสนุนมูลค่ายี่สิบล้านแล้ว...เล็กมากๆ ขนาดเส้นไหมที่ใช้เย็บแค่ขนาดเส้นผม กล้องกำลังขยาย 20 เท่าจำเป็นมาก...แล้วยังมีเครื่องมืออีกหลายอย่าง คนไข้ที่ทำกันมาเป็นสิบรายแล้ว แต่จะมีปัญหานิดหนึ่งการผ่าตัดด้วยกล้องอยู่นอกสิทธิ สปสช. ฝากรัฐบาลช่วยพิจารณาเพิ่มสิทธิ ก็หมายถึงการเพิ่มโอกาสการเข้าถึงการรักษาของสมาชิกบัตรทอง”

คนไข้ร่วมจ่ายก็คุ้มค่า ผ่าตัดผ่านหน้าท้อง แผล 10 นิ้วแล้วก็เจ็บ...พักฟื้นอย่างน้อย 2 อาทิตย์ขึ้นไป หากเป็นการผ่าตัดแบบส่องกล้องอาจจะเรียกได้ว่าผ่าวันนี้ พรุ่งนี้คนไข้ก็ลุกเดินกลับบ้านได้แล้ว

เทคโนโลยีการรักษาการเจ็บไข้ได้ป่วยพัฒนาขึ้นเรื่อยๆ ตาม ลำดับ...ความท้าทายสำคัญในระดับนโยบายคือ จะทำอย่างไรจึงจะ สามารถให้ผู้ป่วยเข้าถึงเทคโนโลยีใหม่ๆนี้ได้อย่างทั่วถึง...เท่าเทียม.