วันพุธที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2560
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

วันแม่

ภาษาไทยวันละคำวันนี้ คุณครูลิลลี่ ขอเสนอคำว่า “แม่” คำว่า แม่ เป็นคำนาม แปลว่า หญิงผู้ให้กำเนิดหรือเลี้ยงดูลูก คำที่ลูกเรียกหญิงผู้ให้กำเนิดหรือเลี้ยงดูตน หรือคำที่ผู้ใหญ่เรียกผู้หญิงที่มีอายุน้อยกว่าด้วยความสนิทสนมหรือรักใคร่เป็นต้น ว่า แม่นั่น แม่นี่ นอกจากนั้นยังใช้คำว่า แม่ นำหน้านามเพศหญิง แปลว่า ผู้เป็นหัวหน้า เช่น แม่บ้าน แม่ค้า แม่ครัว คำว่าแม่ ยังใช้เรียกสัตว์ตัวเมียที่มีลูก เช่น แม่ม้า แม่วัว หรือ เรียกคนผู้เป็นหัวหน้าหรือเป็นนาย โดยไม่จำกัดว่าเป็นเพศหญิงหรือเพศชาย เช่น แม่ทัพ แม่กอง ยังไม่หมดแค่นั้นนะคะ คำว่า แม่ ยังใช้เป็นคำยกย่องเทวดาผู้หญิงบางพวก เช่น แม่คงคา แม่ธรณี แม่โพสพ เป็นต้นค่ะ

สวัสดีค่ะคุณผู้อ่านไทยรัฐออนไลน์ทุกท่าน ไทยรัฐออนไลน์ครั้งนี้มาแปลกว่าทุกครั้งนะคะ เริ่มต้นด้วยรูปแบบของรายการภาษาไทยวันละคำกันสักหน่อย เพราะว่าเราเพิ่งจะผ่านพ้นวันสำคัญของปวงชนชาวไทยไปเพียงไม่กี่วัน นั่นคือ “วันแม่แห่งชาติ” หรือ วันเฉลิมพระชนมพรรษาของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นั่นเอง ไทยรัฐออนไลน์วันนี้จึงขอเริ่มต้นด้วยการหยิบเอาความหมายของ แม่ จากพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานมาบอกเล่ากันเสียหน่อย เพราะจริงๆ แล้ว เวลาเป็นคำง่ายๆ ที่เราเข้าใจความหมายได้ดี เราก็จะไม่เคยสนใจไปเปิดหาความหมายจากพจนานุกรมจริงไหมคะ เพราะฉะนั้นวันนี้เราลองไปเปิดดูความหมายที่ยิ่งใหญ่ของคำง่ายๆ คำนี้กันสักทีก็น่าจะดีนะคะ

คุณผู้อ่านที่รักคะ ไทยรัฐออนไลน์ ครั้งนี้จะเป็นเรื่องของแม่ล้วนๆ เลยนะคะ ย้อนไปเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว คุณครูลิลลี่ได้ลองให้นักเรียนในห้องแต่งกลอนวันแม่เพื่อนำไปมอบให้แม่ เด็กๆ ดูตื่นเต้นตื่นตัวกันใหญ่ว่าจะแต่งออกมาให้ดีที่สุด แต่สักพักก็เริ่มนิ่ง เริ่มคิดไม่ออกว่าแต่งอะไรดี จนมีคำถามหนึ่งดังขึ้นมาว่า “คุณครูลิลลี่ขา หนูแต่งกลอนแล้วมีคำว่าแม่เยอะๆ ซ้ำๆ หลายครั้งฟังดูไม่เพราะเลยค่ะ มีคำภาษาไทยคำไหนที่แปลว่า แม่ แล้วหนูนำมาใช้แทนได้อีกไหมคะ” นั่นไงคะ คำถามจากนักเรียนกลายมาเป็นที่มาของความรู้ที่คุณครูลิลลี่อยากนำมาถ่ายทอดกันในไทยรัฐออนไลน์อีกจนได้ คุณผู้อ่านที่รักคะ คำภาษาไทยที่แปลว่า แม่ ยังมีอีกหลายคำนะคะ ลองไปดูกันค่ะว่ามีคำว่าอะไรบ้าง คำที่มีความหมายว่า แม่ ก็ยังมีคำว่า มารดา มารดร มาตา มาตุ ชนนี

และสืบเนื่องจากการให้แต่งกลอนนี้เอง มีนักเรียนคนหนึ่งเขียนกลอนถึงแม่ตัวเอง แล้วก็มีการเขียนถึงแม่แห่งชาติ หรือ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ด้วย โดยมีการใช้คำว่า ทีฆายุกา โหตุ มหาราชินี วันนี้ก็เลยต้องขอมาตอกย้ำกันอีกครั้งนะคะ (จริงๆ ถ้าจำไม่ผิด คุณครูเองก็เขียนถึงเรื่องนี้มาหลายครั้งแล้ว) คำว่า "ทีฆายุโก" หรือ “ทีฆายุกา” เป็นภาษาบาลี ใช้ ท ทหาร นะคะ คำว่า ทีฆ แปลว่า ยั่งยืน ส่วนคำว่า “ก” แปลว่า ผู้ เมื่อเติมเข้าไปข้างหลัง ตามหลักไวยากรณ์ภาษาบาลีสันสกฤตจะแปลจากหลังไปหน้า เพราะฉะนั้น คำนี้ก็จะแปลว่า ผู้ที่มีอายุยืน มาให้ความรู้ทางหลักภาษากันอีกสักนิดนะคะ ในส่วนของคำว่า “ก” นั้น เราเรียกว่า ปัจจัย ซึ่งเป็นคำที่นำมาเติมท้ายคำอื่น เช่นคำว่า นายก เป็นต้น คำนี้ก็มาจากคำว่า นาย+ก ซึ่งแปลจากหลังมาหน้าตามหลักภาษา ก็จะแปลว่า “ผู้ที่เป็นนาย” ค่ะ ส่วนที่มีทั้ง ทีฆายุโก และ ทีฆายุกา ก็เพราะคำว่า "ทีฆายุกา" สำหรับพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถนั้น เป็นการเปลี่ยนรูปตามไวยากรณ์ เพราะ คำว่า "มหาราชา" เป็นปุงลิงค์ คือเพศชาย จึงต้องใช้ "ทีฆายุโก" ส่วน "มหาราชินี" เป็น อิตถีลิงค์ คือ เพศหญิง จึงใช้ "ทีฆายุกา" ค่ะ

ทิ้งท้ายไทยรัฐออนไลน์ครั้งนี้ คุณครูลิลลี่ขอนำเอา “คำขวัญวันแม่ ประจำปี 2560” มามอบให้กับคุณผู้อ่านทุกท่าน คนเป็นแม่ก็จะได้รู้เพื่อเป็นคติเตือนใจในการเลี้ยงดูลูก และคนเป็นลูกก็จะได้แนวคิดในการพัฒนาตัวเองให้เป็นลูกที่ดี เป็นคนดีของสังคมค่ะ

“สอนให้ลูก เรียนรู้ สู้ปัญหา

พัฒนา ด้วยตน จนเติบใหญ่

เพราะคนแกร่ง จะก้าว ได้ยาวไกล

เพื่อมาเป็น กำลังไทย ให้แข็งแรง”

instagram : kru_lilly, facebook : ครูลิลลี่

คุณครูลิลลี่