ธนาคารความดีบ้านเหมืองหลวง อำเภอพานจังหวัดเชียงราย ที่ "ไทยรัฐ" เสนอไปแล้วนั้น นอกจากสร้างความตื่นใจให้ผู้อ่านแล้ว ยังทำให้ธนาคารความดีอีกแห่งหนึ่งออกมายืนยันว่า ธนาคารความดีแห่งแรกของโลกนั้น หาได้อยู่ที่บ้านเหมืองหลวงไม่
แต่อยู่ที่ ตำบลหัวง้ม อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย

"ธนาคาร ความดีตำบลหัวง้ม เกิดขึ้นท่ามกลางความสับสนในการร่วมทำดีที่ผ่านมา และการทำดีต่อไปของคนตำบลหัวง้มส่วนหนึ่ง อันเป็นที่มาของการแสวงหาหนทางที่จะตอบคำถามที่เกิดขึ้นในใจของผู้คนในสังคม ปัจจุบันว่า ความดีคืออะไร ความดีมีจริงหรือไม่ ทำดีแล้วได้อะไร" พระอาจารย์สุจินต์บอก

พระอาจารย์สุจินต์ กัลยาณธรรม วัดศรีเมืองมูล รองเจ้าคณะอำเภอพาน ตำบลหัวง้ม อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย หนึ่งในหัวเรี่ยวหัวแรงที่สร้างธนาคารความดีขึ้นมา

ความคิดในเรื่อง นี้ "เริ่มต้นที่การทำให้ความดีที่มีอยู่ในตัวของทุกคน ซึ่งเป็นนามธรรมให้เป็นรูปธรรม จับต้องได้ ใช้ได้ กินได้ และมีจุดหมายสูงสุดอยู่ที่ทุกคนกลับมาทำความดีเพื่อความดี ทำความดีเพื่อความสุขที่เกิดจากใจที่เป็นสุขตามแนวทางแห่งพุทธศาสนา ซึ่งก็คือนามธรรมอีกครั้งหนึ่ง"

ธนาคารความดีแห่งนี้ เกิดขึ้นมาแต่ปางใด พระอาจารย์สุจินต์ บอกว่า เปิดทำการตั้งแต่วันที่ 28 ธันวาคม 2550 ณ องค์การบริหารส่วนตำบลหัวง้ม ส่วนธนาคารความดีบ้านเหมืองหลวง เปิดทำการเมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ.2553

เป็นอันว่า ถ้าจะบอกว่าธนาคารความดีแห่งแรกในโลกย่อมเป็นธนาคารความดีของตำบลหัวง้มอ ย่างไม่ต้องสงสัย มองในแง่งามไม่ว่าจะเป็นแหล่งใดคิดขึ้นมาก่อน ก็เกิดในอำเภอพาน จังหวัดเชียงรายอยู่นั่นเอง

วัตถุประสงค์ที่วาด หวังไว้ อาจารย์สุจินต์บอกว่า เพื่อปลุกจิตสำนึกให้ผู้คนได้ดำเนินชีวิตตามหลักของศีลห้า ธรรมห้า เพื่อสร้างสุขให้กับตนเอง ครอบครัว ชุมชน และสังคมโดยรวม  เพื่อยกย่อง เชิดชูคนดี สร้างกระบวนการเรียนรู้คุณค่าของการทำดี และมั่นใจในการทำดี ไม่ย่อท้อกับการทำดี

เพื่อใช้เป็นกระบวนการขับเคลื่อนการพัฒนาและการ แก้ไขปัญหาทั้งด้านสังคม เศรษฐกิจ และสุขภาพ ภายใต้สังคมแห่งคุณธรรม และยังมีเป้าหมายว่าจะ "สะสมความดี 84,000 ความดี น้อมถวายในหลวง 84 พรรษา ในปี พ.ศ. 2554"

รูปแบบการดำเนินงาน "ธนาคารความดี"

ธนาคารความดี ได้ประยุกต์เอารูปแบบของกองทุนหมู่บ้าน และธนาคารพาณิชย์ มาเป็นแนวทางในการดำเนินงานเพื่อให้ง่ายต่อการทำความเข้าใจกับมวลสมาชิก โดยมีทุนทางสังคมเชิงบวกที่สั่งสมมาของผู้คนในตำบลหัวง้ม ที่ได้ทำร่วมกันมาโดยตลอด เป็นเสมือนทุนประเดิมในการก่อตั้งธนาคาร และความดีที่จะขับเคลื่อนไปพร้อมกับการพัฒนาด้านต่างๆ เป็นทุนประกอบการของธนาคาร ภายใต้หลักการ "ทำความดีสร้างค่าความเป็นคน ยามขัดสนเราให้แลกเป็นสิ่งของ"

ธนาคารความดีได้นำหลักของศีลห้าและ ธรรมห้าขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า มากำหนดเป็นผังบัญชีธนาคารความดี โดยมุ่งที่จะให้ศีลห้าคอยควบคุมทางกาย วาจา และหลักของธรรมห้ามาน้อมนำจิตใจในการทำดีของทุกคน แล้วเปลี่ยนความดีที่เป็นคุณค่าให้เป็นมูลค่าที่สามารถจับต้องได้

ตัวอย่างเช่น รหัสความดี 001 เว้นจากการฆ่าสัตว์ 007 ให้อภัยผู้อื่น 002 เว้นจากการลักทรัพย์ 008 การเสียสละเวลา 003 เว้นจากการประพฤติผิดในกาม 009 บริจาคทรัพย์ 004 เว้นจากการพูดปด 005 เว้นจากการเสพสิ่งมึนเมา

สมาชิก ของธนาคารความดีประเภทสมาชิกประกอบด้วย สมาชิกสามัญ คือ นักเรียน ประชาชนทั่วไป ฝากถอนได้ตามเงื่อนไขธนาคาร สมาชิกวิสามัญ หมายถึง กลุ่มผู้นำชุมชน พระสงฆ์ สมาชิก อบต. พนักงาน ข้าราชการ และหน่วยงาน ฝากได้ แต่ถอนไม่ได้

การฝากความดี สมาชิกสามารถฝากความดีได้ทั้งแบบสะสมและแบบสัจจะ โดยความดีประเภทการเลิกข้องเกี่ยวกับอบายมุข และการเว้นจากการละเมิดศีลห้าตลอดไป ต้องฝากโดยการตั้งสัจจะอธิษฐานที่จะตั้งมั่นในการทำความดีต่อหน้าองค์พระ รัตนตรัย ส่วนการฝากความดีประเภทการเสียสละกำลังกาย กำลังทรัพย์ สามารถฝากได้กับเจ้าหน้าที่ หรือผู้ที่ได้รับมอบหมาย ได้แก่ เจ้าอาวาสวัดทุกวัด ผู้ใหญ่บ้านทุกหมู่บ้าน ในตำบลหัวง้ม

การถอนความ ดี สมาชิกที่ต้องการถอนความดีต้องมีความดี สะสมอย่างน้อย 250 ความดี ถึงจะถอนความดีได้ แต่ต้องเหลือคะแนนความดีไว้ในบัญชีอย่างน้อย 100 ความดี

การ ถอนความดี เนื่องจากไม่สามารถทำความดีได้ตามที่ฝากความดี หรือตั้งใจทำความดีไว้ ถอนความดีเพื่อแลกกับสิ่งของ โดยสิ่งของแต่ละอย่างจะมีมูลค่าของความดีกำกับ หากต้องการสิ่งใดก็จะต้องมีความดีเพียงพอกับสิ่งของชิ้นนั้นแต่ต้องเหลือ ความดีไว้ในบัญชีอย่างน้อย 100 ความดีเพื่อนำเข้ากองทุนความดีช่วยเหลือสมาชิกในยามจำเป็น "ทำความดีสร้างค่าความเป็นคน ยามขัดสนเราให้ถอนเป็นสิ่งของ" เป็นคติพจน์ประจำใจของสมาชิกทุกคน

ผลการดำเนินงาน จากข้อมูล ณ วันที่ 30 กรกฎาคม 2553 จำนวนสมาชิกทั้งหมด 1,086 คน แยกเป็นสมาชิกกิตติมศักดิ์ จำนวน 59 คน สมาชิกสามัญ จำนวน 1,027 คน จำนวนความดี ความดีสะสมรวมทั้งสิ้น 228,677 ความดี ความดีที่ถอนเพื่อแลกเป็นสิ่งของจำนวน 35,371 ความดี

ธนาคารความดี กับการพัฒนาชุมชน เป็นกระบวนการที่ขับเคลื่อนความดีให้เดินไปพร้อมๆกับโครงการหรือกิจกรรมที่ ถูกบูรณาการแบบมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนภายในตำบลหัวง้ม ซึ่งโครงการกิจกรรมเหล่านั้นล้วนมีวัตถุประสงค์หลักที่มุ่ง "พัฒนาคน" ให้เป็นคนเก่ง ดี และมีความสุข

ธนาคารความดีจะคอยตอบคำถาม ปลูกจิตสำนึกในใจของทุกคนที่มีส่วนร่วมในโครงการกิจกรรมนั้นๆ ว่ากำลังทำดีเพื่อตนเอง ครอบครัวและสังคมรอบข้าง ธนาคารความดีจึงเปรียบเป็นร่มใหญ่ของโครงการกิจกรรมทั้งหมด ที่เกิดขึ้นจากความร่วมมือร่วมใจของผู้คนและของหน่วยงาน

ธนาคารความ ดีกับงานด้านสุขภาพ เพื่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมจำเป็นที่ต้องเริ่มจากใจ จากจิตใต้สำนึกที่ดี อยากทำดีเพื่อสุขภาพดีของตนเอง การนำความดีที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพของตนเองมาฝากกับธนาคาร โดยการเสนอ "เมนูคนดี คิดดี ทำดี สุขภาพดี" ให้เลือกทำดีเพื่อตนเอง เช่น เมนูคนดีไม่มีพุง ลดพุง 1 นิ้วรับ 50 ความดี เป็นต้น

หลังจากเปิด กิจการ มีคณะศึกษาดูงานธนาคารความดีตำบลหัวง้มมีทั้งจากในจังหวัดเดียวกัน และจังหวัดในภาคอื่นๆมากมายประมาณ 20 คณะ และยังได้รางวัลมากมาย ทั้งระดับท้องถิ่นและระดับชาติ เช่น รางวัลนวัตกรรมและบริการสาธารณะท้องถิ่นดีเด่น ประจำปี 2553 และรางวัลองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีการบริหารจัดการที่ดี ประจำปี 2552 เป็นต้น

การทำความดี เก่าก่อนเป็นเพียงปิดทองหลังพระ ปัจจุบันนอกจากปิดทองหน้าพระแล้ว ยังสามารถเปลี่ยนความดีเป็นคะแนน ฝากไว้มากๆ ก็ได้สิ่งของเป็นการตอบแทนอีกด้วย

ธนาคารความดี ทอประกายสร้างสรรค์จากสังคมเล็กๆ ฝันร่วมกันว่าจะขยายเติบโตขึ้นไปเรื่อยๆ ความดีนั้นมีความจำเป็นอย่างยิ่งต่อการอยู่ร่วมกันในสังคม ผู้นำบ้านเมืองเราในปัจจุบันแต่ละคนล้วนเต็มไปด้วยความดีอยู่ในตัว

แต่น่าเสียดายที่บางคนมีความงามเฉพาะส่วนหน้าส่วนเดียวเท่านั้น พลอยให้หน้าตาของชาติหมองไปด้วย.