บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

พระปรีชาแผ่นดินพ่อ ปลูก "แฝก" ในใจคน

ตลอดระยะเวลา 70 ปี แห่งการครองราชย์ของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ทรงตรากตรำเสด็จพระราชดำเนิน ทรงเยี่ยม...ช่วยเหลือเกษตรกรในทุกภูมิภาค ทำให้ทรงทราบถึงทุกข์สุขของราษฎรด้วยพระองค์เอง

โดยเฉพาะปัญหาด้านการเกษตร อาทิ ดินขาดความอุดมสมบูรณ์ทำให้ผลผลิตพืชต่ำ...ไม่มีคุณภาพ ปัญหาดินเสื่อมโทรมจากการชะล้างพังทลายของดิน ทรงตระหนักถึงความสำคัญและความจำเป็นในการป้องกัน แก้ปัญหา...ในปี 2534 จึงพระราชทานพระราชดำริให้มีการนำ “หญ้าแฝก” มาใช้ในการอนุรักษ์ดินและน้ำ

เนื่องจาก “หญ้าแฝก” เป็นพืชที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ง่าย มีรากที่ยาว แผ่กระจายลงไปในดินตรงๆ เป็นแผงเหมือนกำแพงช่วยกรองตะกอนดิน...รักษาหน้าดินได้ดี

กรมพัฒนาที่ดินได้สนองพระราชดำริจนปัจจุบันมีการปฏิบัติงานอย่างเป็นรูปธรรม ปรากฏผลสำเร็จอย่างชัดเจน เพื่อเป็นการแสดงความอาลัยและรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้ ที่ทรงเป็นผู้นำการพัฒนา การอนุรักษ์ทรัพยากรดินอย่างยั่งยืน จึงได้จัดทำ “โครงการแปดล้านเก้ากล้าหญ้าแฝก น้อมเกล้าถวายพ่อแห่งแผ่นดิน” ถวายเป็นพระราชกุศล โดยให้เกษตรกร ประชาชนทั่วไปมีส่วนร่วมดำเนินกิจกรรม

สุรเดช เตียวตระกูล อธิบดีกรมพัฒนาที่ดิน บอกว่า โครงการนี้มีเป้าหมายปลูกหญ้าแฝก 8,900,000 กล้าทั่วประเทศ ระยะเวลาตั้งแต่วันที่ 9 มิถุนายนถึง 9 กรกฎาคมที่จะถึงนี้ โดยสำนักงานพัฒนาที่ดินเขต 1-12 จะพิจารณาสำรวจ คัดเลือกพื้นที่ดำเนินการให้ครบตามเป้าหมาย

ปัญหาความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดินของประเทศไทย ส่วนใหญ่เกิดจากผิวหน้าดินถูกชะล้างโดยน้ำฝนที่ตกลงมาและน้ำที่ไหลบ่าผิวหน้าดินเป็นปริมาณมาก ทำให้เกิดการสูญเสียหน้าดินที่อุดมสมบูรณ์ไปกับน้ำ และดินไม่สามารถเก็บกักน้ำฝนได้อย่างเต็มที่...

ส่งผลให้พื้นที่ซึ่งเคยให้ผลผลิตทางการเกษตรสูงกลับให้ผลผลิตต่ำลง บางครั้งทำให้เกิดปัญหาดินถล่ม เป็นอันตรายต่อชีวิต... ทรัพย์สินของประชาชน

กรมพัฒนาที่ดินได้ดำเนินงานตามโครงการพัฒนาและรณรงค์การใช้หญ้าแฝก โดยนำแนวทางพระราชดำริมากำหนดเป็นนโยบาย มีงานวิจัย...พัฒนาการบริหารจัดการการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์เพื่อนำหญ้าแฝกไปใช้ประโยชน์เกิดผลสัมฤทธิ์ ผ่าน “หมอดินอาสา” เกษตรกรผู้นำในพื้นที่ ซึ่งกระจายอยู่ทั่วประเทศ

สุรเดช ย้ำว่า หญ้าแฝกสามารถนำมาใช้ประโยชน์เพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำได้หลายรูปแบบ ช่วยป้องกันการชะล้างพังทลายของดิน...พื้นที่ลาดชัน การทำการเกษตรก่อให้เกิดการชะล้างพังทลายของดิน มีผลกระทบต่อทรัพยากรที่ดิน...สภาพแวดล้อม ทำให้ความอุดมสมบูรณ์ของดินและผลผลิตพืชลดลง การปลูกหญ้าแฝกขวางความลาดเทของพื้นที่ จะช่วยชะลอการไหลบ่าของน้ำฝน ดักตะกอนดินไม่ให้ไหลลงสู่พื้นที่ด้านล่าง ช่วยให้น้ำซึมลงดินมากขึ้น เป็นประโยชน์ต่อการเจริญเติบโต การให้ผลผลิตของพืชที่ปลูก

พื้นที่ไหล่ถนน การปลูกหญ้าแฝกสามารถป้องกันความเสียหายของไหล่ถนนจากการกัดเซาะของน้ำฝนได้ดี...ทางลำเลียงในไร่นา เส้นทางที่เกษตรกรลำเลียงผลผลิตทางการเกษตรออกจากไร่นา ส่วนมากเป็นแนวคันดิน...ดินลูกรังที่นำมาถม การปลูกหญ้าแฝกสองข้างทาง จะช่วยป้องกันการกัดเซาะได้ดีเช่นกัน

ในแง่การป้องกันตะกอนดินทับถมแหล่งน้ำ การปลูกหญ้าแฝกบริเวณรอบอ่างเก็บน้ำ สระน้ำ ริมขอบแม่น้ำ ลำธาร ลำคลอง คลองส่งน้ำ ร่องน้ำ ร่องสวน แนวหญ้าแฝกจะช่วยป้องกันไม่ให้ตะกอนดินไหลลงสู่แหล่งน้ำ ช่วยลดค่าใช้จ่ายในการขุดลอกพื้นที่แหล่งน้ำ ร่องสวน และพื้นที่อื่นๆ

สำหรับ...การปลูกหญ้าแฝกเพื่อช่วยปรับปรุงบำรุงดิน รักษาความชื้นในดิน ด้วยระบบรากหญ้าแฝกที่ลึกเจริญหยั่งลงดินในแนวดิ่งและมีรากจำนวนมาก จึงทนแล้งได้ดี สามารถกักเก็บน้ำ...ความชื้นได้ดี

“การตัดใบคลุมดินยังช่วยรักษาความชุ่มชื้นให้กับดิน ควบคุมวัชพืชและเป็นการเพิ่มอินทรียวัตถุให้แก่ดิน ทำให้มีการหมุนเวียนของธาตุอาหารพืชจากดินชั้นล่างขึ้นมาสู่ดินชั้นบนไปพร้อมๆกัน”

ถ้าจะฟื้นฟูพื้นที่ “ดินเสื่อมโทรม” หรือพื้นที่ดินมีปัญหา เนื่องจากหญ้าแฝกมีรากฝอยจำนวนมากและหนาแน่น มีมวลชีวภาพสูง สามารถเจริญแทรกลงไปในดิน ทำให้ดินเกิดช่องว่าง ช่วยกักเก็บน้ำไว้ในดิน เมื่อรากบางส่วนตายจะย่อยสลาย ช่วยเพิ่มอินทรียวัตถุแก่ดิน ทำให้ดินมีความอุดมสมบูรณ์ มีศักยภาพเพาะปลูก

การใช้หญ้าแฝกก็เปรียบเสมือนการแก้ไขปัญหาความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดินที่ต้นเหตุ เพราะหญ้าแฝกมีบทบาทในการฟื้นฟูดิน... ปรับปรุงบำรุงดินไปพร้อมๆกับการดูแลรักษาดิน

“แฝก” จึงเป็นพืชมหัศจรรย์ที่ให้คุณกับ “ดิน” อย่างแท้จริง

กรมพัฒนาที่ดินได้ศึกษาวิจัยพันธุ์หญ้าแฝกที่มีความเหมาะสมในการใช้เพื่อการอนุรักษ์ดิน น้ำ และไม่ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด รวม 10 พันธุ์ คือ หญ้าแฝกลุ่ม 4 พันธุ์ ได้แก่ พันธุ์สุราษฎร์ธานี, ศรีลังกา , กำแพงเพชร 2, สงขลา 3 และหญ้าแฝกดอน 6 พันธุ์ ได้แก่ พันธุ์นครสวรรค์, กำแพงเพชร 1, เลย, ร้อยเอ็ด, ราชบุรี, ประจวบคีรีขันธ์ และได้ผลิตกล้าหญ้าแฝกเพื่อแจกจ่ายให้เกษตรกร หน่วยงานต่างๆ ปีละราวๆ 300 ล้านกล้า

ด้านการศึกษา วิจัย ทดลอง สุรเดชบอกว่า เราได้นำผลจากการศึกษา วิจัยไปประยุกต์ใช้ประโยชน์ในด้านต่างๆ...ในพื้นที่เกษตร พื้นที่เสี่ยงภัย พื้นที่สูง...พื้นที่ที่มีปัญหาสารพิษ สารปนเปื้อนโลหะหนัก

นอกจากนี้ยังมีการศึกษา ทดลอง วิจัย พันธุ์หญ้าแฝกที่สามารถทนต่อร่มเงาได้ระดับหนึ่ง ทำให้เกิดประโยชน์ในการนำไปใช้ในการอนุรักษ์ดิน น้ำ ลดปัญหาการชะล้างพังทลายของดิน ผู้ที่ได้รับประโยชน์เป็นส่วนใหญ่ในชั้นต้นคือ หน่วยงานรัฐที่จะได้มีพันธุ์หญ้าแฝกในการอนุรักษ์ดิน...น้ำในพื้นที่ป่า

ส่วนผู้ที่ได้ประโยชน์ในระยะยาวคือ...ประชาชนที่จะได้ต้นน้ำลำธารที่สมบูรณ์ขึ้น เป็นแหล่งน้ำ...แหล่งทรัพยากรที่ช่วยให้ความเป็นอยู่ดีมีชีวิตที่ดีขึ้น

การส่งเสริมการใช้ “หญ้าแฝก” ในประเทศไทยเป็นเรื่องท้าท้ายยิ่ง เมื่อยามที่ดิน...น้ำ อุดมสมบูรณ์พร้อมแล้ว การเพาะปลูกก็ให้ผลผลิตมากขึ้นเป็นเงาตามตัว ซึ่งก็หมายถึงรายได้ที่งอกเงยมากขึ้นตามมา

ในระยะต่อไปนับจากนี้ สุรเดชบอกอีกว่า สิ่งสำคัญก็คือการส่งเสริมอย่างต่อเนื่อง โดยเน้นให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดทำแปลงขยายพันธุ์ในพื้นที่ ตามแนวทางการปลูกหญ้าแฝกเพื่ออนุรักษ์ดิน...น้ำร่วมกับแนวคิดปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ให้กว้างขวาง แพร่หลายมากยิ่งขึ้นอย่างเป็นระบบ

พร้อมทั้งส่งเสริมการสร้างความรู้ ความเข้าใจ สร้างจิตสำนึกตระหนักให้เห็นถึงความสำคัญของการใช้ประโยชน์จาก “หญ้าแฝก” ร่วมกับระบบการปลูกพืชและอื่นๆอย่างบูรณาการร่วมกัน

สิ่งสำคัญก็คือให้เห็นคุณค่าของหญ้าแฝก...“ปลูกแฝกในใจคน”

“ถ้าปลูกแฝกในใจคนได้จะทำให้เกิดความยั่งยืนในทุกพื้นที่ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีสภาพดินเสื่อมโทรม ล่อแหลมต่อการถูกชะล้างพังทลาย ดินถล่ม โดยเฉพาะพื้นที่สูงชัน พื้นที่อนุรักษ์”

ปัญหาเรื่องดินเปรียบเสมือนมะเร็งที่เกาะกินไปเรื่อยๆ...เกิดปัญหารุนแรงแล้วแก้ยาก โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริต่างๆมีองค์ความรู้ เป็นตัวอย่างความสำเร็จให้เห็นประจักษ์ ทุกคนสามารถเข้าไปเรียนรู้ นำความรู้ไปปรับใช้ได้ แล้วก็จะเริ่มเห็นความสำเร็จได้อย่างชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ.