บริการข่าวไทยรัฐ

ธรรมาภิบาลคืออะไร?

เมื่อมีการถามก็ย่อมมีการตอบ หรืออาจมีการตอบโต้กันเป็นเรื่องธรรมดา แทนที่จะตอบคำถามแรกของนายกรัฐมนตรีที่ว่า “การเลือกตั้งคราวหน้าจะได้รัฐบาลที่มีธรรมาภิบาลหรือไม่?” อย่างตรงไปตรงมา แต่นักการเมืองบางคนย้อนถามกลับว่าธรรมาภิบาลคืออะไรกันแน่ และมั่นใจหรือว่ารัฐบาลของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) เป็นรัฐบาลที่มีธรรมาภิบาล

ต้องยอมรับความเป็นจริงว่ารัฐบาล คสช. เข้าสู่อำนาจนอกวิถีทางรัฐธรรมนูญหรือวิถีประชาธิปไตย การบริหารประเทศส่วนใหญ่ยึดระบบอุปถัมภ์ การแต่งตั้งบุคคลให้ดำรงตำแหน่งในคณะรัฐมนตรี สภานิติบัญญัติแห่งชาติ สภาปฏิรูปแห่งชาติสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ รวมทั้งตำแหน่งต่างๆในวงราชการและรัฐวิสาหกิจ เป็นแบบเพื่อนพ้องน้องพี่

อาจถือว่าเป็นข้อยกเว้นในสถานการณ์ไม่ปกติ แต่ถ้าเกิดขึ้นในรัฐบาลจากการเลือกตั้ง รับรองว่าถูกร้องเรียนแน่นอน ตัวอย่างที่ชัดเจนที่เกิดขึ้นในรัฐบาลยิ่งลักษณ์ คือการย้ายเลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ และแต่งตั้ง ผบ.ตร.ให้ดำรงตำแหน่งแทนเพื่อเปิดทางให้แต่งตั้งผู้ใกล้ชิดกับรัฐบาลเป็น ผบ.ตร. กลายเป็นเหตุหนึ่งที่โค่นนายกรัฐมนตรี

เนื่องจากถือว่าเป็นการแต่งตั้งโยกย้าย ตามระบบอุปถัมภ์และขัดต่อหลักคุณธรรมที่ยึดความรู้ความสามารถเป็นหลักเรื่องนี้นำไปสู่คำถาม “ธรรมาภิบาล” คืออะไร? หนังสือชื่อ “6 พันความรู้คิดจากอีเมลของยอดเยี่ยม” ระบุว่า ธรรมาภิบาลประกอบด้วยหลัก 6 ประการ อันได้แก่ หลักนิติธรรม หลักคุณธรรม หลักความโปร่งใส หลักการมีส่วนร่วม

ยังมีหลักความรับผิดชอบ และหลักความคุ้มค่า หลักการเหล่านี้เกิดขึ้นได้ง่ายในสังคมประชาธิปไตย โดยเฉพาะหลักนิติธรรม คือ การปกครองที่ถือกฎหมายเป็นใหญ่ ไม่มีใครอยู่เหนือกฎหมาย แต่เกิดได้ยากในสังคมเผด็จการ เพราะยอมให้บางคนหรือบางกลุ่มใหญ่กว่ากฎหมาย สามารถยกเลิกหรือออกกฎหมายได้ตามใจ ความโปร่งใสก็เกิดง่าย ถ้ามีระบบตรวจสอบที่ดี

ผู้ที่ชื่นชมระบอบอำนาจนิยมอาจเถียงว่า ผู้เผด็จการดีๆที่มีคุณธรรมก็มีถมไป แต่ถ้าดูประวัติศาสตร์โลก จะเห็นได้ว่าแทบจะไม่มีเผด็จการที่มีคุณธรรม ที่ได้รับยกย่องจากชาวโลก ไม่ว่าจะเป็นเผด็จการมาร์กอส แห่งฟิลิปปินส์ หรือฮิตเลอร์ แห่งเยอรมนี หรือมุสโซลินี ของอิตาลี ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ล้วนแต่ก่อความหายนะให้ประเทศและประชาชน

ส่วนประเทศไทยนับแต่เปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นประชาธิปไตย มากว่า 85 ปี ยังไม่มีเผด็จการคนใดได้รับยกย่องเป็นผู้มีคุณธรรม และมีคุณูปการใหญ่หลวงต่อประเทศชาติ ในขณะที่มีอำนาจ บางคนอาจถูกชเลียร์เป็น “ขวัญใจประชาชน” แต่เมื่อพ้นจากอำนาจ เมื่อน้ำลดตอผุด หลายคนถูกยึดทรัพย์ฐานร่ำรวยผิดปกติ บางคนได้นามใหม่ “ทรราช” ของแผ่นดิน.