วันเสาร์ที่ 23 กันยายน พ.ศ. 2560
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

ปริศนาผมเปีย

เด็กๆปากอ่าวแม่กลองรุ่นผม มีเพลงร้องเล่น จะล้อใครก็ไม่ค่อยรู้อยู่หลายเพลง เพลงหนึ่ง “ผมเปียมาเลียใบตอง พระตีกลองตะลุ่มตุ้มเม้ง...”

นึกถึงก๋งซึ่งมาจากฮกเกี้ยน เมืองจีน ตั้งแต่เห็นกันมาก๋งก็ตัดผมสั้นเรียบร้อย เวลานุ่งกางเกงปั๋งลิ้น สวมเสื้อคอจีน...ยืนเด่นเป็นสง่าหน้าโรงงิ้วศาลเจ้าอาม้า...เท่อย่าบอกใคร

อีก “ก๋ง” เตี่ยของเตี๋ยวกี่ “ผัว” โกใหญ่ ไว้ผมยาว น่าจะเคยถักเป็นเปียให้เห็นเป็นภาพเงาๆ

ทางการไทยคงรำคาญผมเปีย อั้งยี่สองสกุล แถวถนนตก เปิดสงครามแย่งชิงกรรมกรกัน...ทหารบกใช้รถราง ทหารเรือใช้เรือ ไปล้อมปราบจับอั้งยี่ มัดผมเปียเป็นพวง

ประโยชน์ผมเปียคงได้ใช้กันแค่นั้น ตอนนั้น

ก่อนหน้านั้นเจ้านายผู้ใหญ่ เคยเสด็จไปทำพิธี “ตัดเปีย” คนจีน ที่ป้อมพิฆาตข้าศึก จังหวัดสมุทรสงคราม

ความรู้เรื่อง “ผมเปีย” ที่ผมเพิ่งหาได้ จากรูปปั้นซีเมนต์โบราณของจีน รูปขุนนางผู้ใหญ่สมัยราชวงศ์เช็ง วัดบวรฯ ตามประวัติว่า นำเข้ามาสมัยรัชกาลที่ 3

อาจารย์ น. ณ ปากน้ำ เล่าไว้ในหนังสือ ศิลปะจีนและคนจีนในไทย (สำนักพิมพ์เมืองโบราณ 2530) ว่า ขุนนางสมัยราชวงศ์เช็ง เป็นพวกแมนจูอยู่ตอนเหนือ

ปกครองจีนตั้งแต่ พ.ศ.2180 ต่อมาอีก 3 ศตวรรษ นับเป็นราชวงศ์สุดท้าย

เรื่องเล่าราชวงศ์เช็ง ที่คนไทยรู้จัก จากการดูหนังกำลังภายใน องค์ชาย 4 แย่งบัลลังก์ฮ่องเต้ กับองค์ชาย 14

หนังบางเรื่องก็เล่าถึง ราชวงศ์แมนจู ประกาศให้ชาวจีน (ฮั่น) ทั้งประเทศไว้ผมเปีย

เครื่องแต่งกายขุนนางจีน ซึ่งอีนุงตุงนังพอดู ก็ถูกเปลี่ยนมาเป็นแบบแมนจู ใครไม่แน่ใจเหมือนที่เคยดูในหนังแค่ไหน น่าจะไปดูลานมหาเจดีย์ วัดบวรฯ

ประกาศิตฮ่องเต้แมนจู ที่ดูในหนัง “มีผมไว้หัว มีหัวไว้ผม” หมายความว่า ถ้าไว้ผมเปีย ก็ไม่ถูกตัดคอ ถ้าไว้ผมเปียก็รอดตาย

เล่ากันว่า มีคนจีนเคร่งประเพณีไม่ยอมไว้ผมเปีย ขัดขืนคำสั่งราชสำนักแมนจู ถูกฆ่าตายไปเป็นจำนวนล้าน

ราชวงศ์แมนจูเอาจริงกับเรื่องนี้มาก ในที่สุดก็บังคับคนจีนให้ไว้ผมเปียได้

แมนจูปกครองยาวถึง 300 ปี คนจีนรุ่นหลังๆ ไว้ผมเปียจนเผลอคิดว่าเป็นประเพณีเดิม ใครจะตัดก็ไม่ยอมเอาง่ายๆ

สมัยแมนจูรุ่งเรือง อย่างสมัยพระนางซูสีไทเฮา เกิดความปั่นป่วนวุ่นวาย จนเป็นสงครามหลายครั้ง

สงครามฝิ่นที่คนจีนขับไล่ฝรั่ง ผลสงครามนี้จีนต้องยอมเปิดเมืองกวางตุ้ง อามอย ซูเจา นิงปอ และเซี่ยงไฮ้ ให้เป็นเมืองค้าขายของพวกต่างชาติ

ขบถผมยาวจากพวกนับถือคริสต์ศาสนา ขบถนักมวย ซึ่งประกาศอุดมคติ “กู้เช็งโค่นฝรั่ง”

ผลของขบถครั้งหลัง...ไม่เพียงจีนต้องยอมชดใช้ค่าสงครามแก่ฝรั่ง ที่รวมหัวกันข่มเหงไปถึง 900 ล้านเหรียญ พวกทหารฝรั่งต่างชาติ ก็เข้ามาประจำในกรุงปักกิ่ง

ราชวงศ์เช็งสิ้นสุด พ.ศ.2454 หลังการปฏิวัติเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นสาธารณรัฐ นับแต่นั้นรัฐบาลเร่งสร้างค่านิยมตัดเปีย สื่อสัญลักษณ์การหลุดพ้นอิทธิพลแมนจู

คนจีนในยุคที่ไม่ไว้ผมเปีย ก็ยังอยู่ใต้อำนาจรัฐแบบใหม่ หมุนเวียนกัน รัฐบาลเผด็จการ รัฐบาลประชาธิปไตย แต่ความสงบสุขถาวรที่ถวิลหา ก็ไม่เคยได้ขึ้นจริงจังสักที

หลายบ้านเมืองหมุนเวียนไว้ผมเปีย ตัดผมเปีย ไปหลายครั้ง จนบัดนี้ ผมแปลความหมายเนื้อเพลงเด็กร้อง “ผมเปียมาเลียใบตอง พระตีกลองตะลุ่มตุ้มเม้ง” ยังไม่ออก

ใครรู้ว่าผมเปียเลียใบตอง หมายถึงอะไรช่วยบอกมาที.

กิเลน ประลองเชิง