บริการข่าวไทยรัฐ

สูงอายุ...เป็น

หนังสือสี่เล่ม แจกในวาระแห่งการประกาศสดุดี สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ประยุทธ์ ปยุตโต) เป็นผู้สูงอายุแห่งชาติ พุทธศักราช 2560 เล่มหนึ่ง ชื่อ ถ้าสูงอายุเป็น ก็น่าจะเป็นผู้สูงอายุ

ธรรมะ ที่จะทำให้ผู้ใหญ่ คนวัยชรา ถูกเรียกว่า “สูงอายุ” ก็คือพรหมวิหาร เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา เป็นธรรมในระบบองค์รวม และดุลยภาพ ต้องใช้ให้ครบและสมดุล

ผู้สูงอายุ ในฐานะที่น่าจะเป็นผู้หลักผู้ใหญ่ พึงศึกษาเรื่องนี้ อย่างน้อยแค่ง่ายๆว่า

3 ข้อแรก เมตตา กรุณา มุทิตา เป็นความรับผิดชอบต่อเพื่อนมนุษย์ผู้ร่วมสังคม โดยมีความรู้สึกที่ดีงามต่อเขา ต่อทุกคน

1 ข้อท้าย อุเบกขา เป็นความรับผิดชอบต่อธรรม (กฎ กติกาสังคม กฎธรรมชาติ) ซึ่งควบคุมรักษาคนและสังคมอีกชั้นหนึ่ง โดยมีความตรงตามความรู้-ปัญญา

ในกรณีที่ถ้าใช้ 3 ข้อแรก ไม่ว่าข้อใด จะขัด ละเมิดเสียหายต่อธรรม ต้องหยุด 3 ข้อแรกนั้น และเข้าสู่ข้อ 4 สุดท้าย อุเบกขา

รู้หลักการนี้แล้ว ก็ดูความหมายของพรหมวิหาร 4 นั้น ดังนี้

1.เมตตา ความรัก ไมตรี มีใจเป็นมิตร อยากให้เขาอยู่ดี มีความสุข...เกิดจากฉันทะ ที่อยากให้เขาดีงาม มีความสุข ใช้ในสถานการณ์ที่เขาอยู่เป็นปกติ

2. กรุณา ความมีใจหวั่นไหวไปกับทุกข์ของเขา อยากช่วยให้เขาพ้นจากทุกข์ เกิดจากฉันทะ ที่อยากให้เขากลับมีความสุข ใช้ในสถานการณ์ที่เขาตกต่ำเดือดร้อน

3.มุทิตา ความพลอยยินดีในความสุขสำเร็จของเขา อยากให้เขาเจริญดียิ่งขึ้น เกิดจากฉันทะที่อยากให้เขาสุขดีงามสูงขึ้น ใช้ในสถานการณ์ที่เขาสุขดีงามเจริญขึ้น

4.อุเบกขา ความเฉยนิ่ง คอยท่า เพื่อปฏิบัติให้เป็นไปตามธรรม เกิดจากฉันทะที่อยากให้เขาอยู่ในธรรม ในความจริง ความถูกต้องดีงาม ไม่ทำอะไรชั่วร้ายเสียหายผิดธรรม

ใช้ในสถานการณ์ที่เขาพึงรับผิดชอบต่อธรรม

เรียนรู้เข้าใจหลักการนี้ชัดดีแล้ว เอาจิตใจเข้าไปอยู่ในพรหมวิหาร 4 พ่อแม่ผู้เป็นพระพรหมประจำบ้าน ก็ต้องสร้างลูกไปสร้างสรรค์อภิบาลโลก

หลักธรรม สมหน้าที่ของพระพรหม ท่านอาจารย์พระมหาประยุทธ์ สอนให้ใช้สังคหวัตถุ 4

1.ทาน การให้ แจกจ่ายแบ่งปัน เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ จัดสรรให้มีกินมีใช้ทั่วถึงกัน

2.ปิยวาจา พูดจาน่ารัก ถ้อยคำที่พูดด้วยใจปรารถนาดี วาจา น่าชื่นใจ ชวนให้อยากทำอยากปฏิบัติอย่างนั้น

3.อัตถจริยา บำเพ็ญประโยชน์ ทำประโยชน์ให้ ช่วยด้วย แรงงาน หรือกำลังความรู้ความสามารถ ดำเนินกิจการ เพื่อประโยชน์แก่คน แก่ชุมชน

สามข้อแรกนี้ ท่านอาจารย์บอกว่า ทำด้วยใจที่มีเมตตา หรือมีกรุณา หรือมีมุติทา เป็นหลัก

4.สมานัตตตา มีตนเสมอสมาน เสมอกันในธรรม และสมานกันโดยธรรม

สมานอัตตา คือมีตัวตนเสมอกัน เท่ากัน และเข้ากัน สมานกิจจ์ คือ ร่วมงานร่วมการ ทำเท่ากัน และทำเข้ากัน สมานสุขทุกข์ คือร่วมสุขร่วมทุกข์กัน

ข้อที่ 4 นี้ ทำด้วยใจที่มีอุเบกขา ซึ่งถือธรรมเป็นหลัก

สังคหวัตถุ 4 เป็นหลักสำคัญในการปกครอง ผู้ใหญ่ใช้ครองบ้าน พระราชาใช้ครองเมือง

ความหมายของศัพท์ราชา มีนิยามว่า “ชื่อว่า “ราชา” เพราะ ทำให้ประชาชนชื่นชมยินดี มีสุขเอิบอิ่ม” รวมความว่า ผู้ที่เป็น ราชา คือ ผู้สร้างสรรค์อภิบาลสังคม สมหน้าที่ของพระพรหม นั่นเอง.

กิเลน ประลองเชิง