บริการข่าวไทยรัฐ

100 ปี “ประดิษฐาน” หรือ “สถาปนา” จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

สวัสดีค่ะคุณผู้อ่านไทยรัฐออนไลน์ที่รัก ประมาณช่วงปลายเดือนมีนาคมที่ผ่านมา ถ้าติดตามโลกโซเชียล โดยเฉพาะในเฟซบุ๊ก สิ่งที่เราจะเห็นกันจนชินตา และเห็นกันอย่างละลานตาไปหมด ก็คือ การเปลี่ยนภาพโปรไฟล์ หรือการเปลี่ยนภาพประจำตัวของแต่ละท่านให้เป็นภาพสัญลักษณ์ของการเฉลิมฉลองจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ครบรอบ 100 ปี จริง ๆ ไทยรัฐออนไลน์ของคุณครูลิลลี่ครั้งนี้ถือว่ามาช้าไปหน่อยนะคะ เพราะจริง ๆ วันที่ครบรอบ 100 ปีของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย คือ วันที่ 26 มีนาคม 2560 ที่ผ่านมาค่ะ แต่ไม่เป็นไร เราก็มาเฉลิมฉลองย้อนหลัง พร้อมกับนำความรู้ดี ๆ เกร็ดเล็กเกร็ดน้อยเป็นความรู้ภาษาไทยมาบอกเล่าให้ฟังกันค่ะ แต่ก่อนอื่นคุณครูลิลลี่ว่า เราไปดูประวัติความเป็นมาของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยกันเสียหน่อยนะคะ


จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ถือกำเนิดจาก “สำนักฝึกหัดวิชาข้าราชการฝ่ายพลเรือน” ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งขึ้น ณ ตึกยาว ข้างประตูพิมานไชยศรี พระบรมมหาราชวัง เมื่อ พ.ศ. 2442 และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนชื่อเป็น “โรงเรียนมหาดเล็ก” เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2445 

ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาโรงเรียนมหาดเล็กขึ้นเป็นสถาบันอุดมศึกษา พระราชทานนามว่า “โรงเรียนข้าราชการพลเรือนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว” เมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ.2453 หลังจากนั้นทรงมีพระราชดำริที่จะขยายการศึกษาให้กว้างขวางยิ่งขึ้น จึงได้พระราชทานเงินทุนที่เหลือจากการที่ราษฎรได้เรี่ยไรเพื่อสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์พระบรมรูปทรงม้ามาสร้างเป็นอาคารเรียน โดยได้เสด็จพระราชดำเนินทรงวางศิลาพระฤกษ์ในการสร้างอาคารดังกล่าวเมื่อ 3 มกราคม พ.ศ. 2458 และได้พระราชทานพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้ประดิษฐานโรงเรียนข้าราชการพลเรือนฯ เป็น “จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย” เมื่อวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2459 

อ่านถึงตรงนี้ คุณครูลิลลี่เชื่อว่า คุณผู้อ่านหลายท่านอาจจะเริ่มสงสัย ว่าแล้วทำไมเพิ่งจะมาครบ 100 ปีในปีนี้ คือแบบนี้ค่ะ เนื่องจากประเทศไทยมีการเปลี่ยนแปลงปีปฏิทินจาก วันปีใหม่ไทยในเดือนเมษายน เป็นวันที่ 1 มกราคมตามแบบสากล ในปี พ.ศ.2483 การนับปีใหม่จึงคล้ายกับว่าถอยไปนับตั้งแต่ 1 มกราคม ดังนั้น เดือนมีนาคม พ.ศ. 2459 เมื่อนับตามปฏิทินสากล จึงเป็น มีนาคม พ.ศ. 2460 นั่นคือ คำตอบที่ว่า จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงเปิดดำเนินการมาครบ 100 ปี ในวันที่ 26 มีนาคม 2560 ที่ผ่านมานั่นเองค่ะ


ทีนี้ก็มาถึงคำสำคัญที่หลายคนสงสัย และเป็นที่มาของความรู้ภาษาไทยที่คุณครูลิลลี่นำมาฝากกันในวันนี้ค่ะ นั่นคือ ทำไมบางครั้งเราจะอ่านเจอข่าวว่า ครบ 100 ปีของการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แต่บางครั้งก็เจออีกคำหนึ่ง นั่นคือ ครบ 100 ปีแห่งการประดิษฐานจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

เรื่องนี้ต้องขยายค่ะ จริง ๆ คุณครูลิลลี่เจอมากับตัวเองนะคะ วันนั้นได้รับเชิญไปงานของจุฬาฯ งานหนึ่ง มีน้อง ๆ พิธีกรพูดว่า ปีนี้ครบรอบ 100 ปีแห่งการประดิษฐานจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แขกผู้มีเกียรติที่อยู่ในงานและนั่งข้าง ๆ คุณครูลิลลี่ถึงกับหัวเราะหาว่านิสิตพูดผิด งานนี้คุณครูลิลลี่ต้องขอแจกแจงค่ะ มาดูกันนะคะ ว่าการใช้คำทั้งสองคำเหมือน หรือต่าง ถูก หรือผิดอย่างไร คำว่า ประดิษฐาน เป็นคำกริยาค่ะ แปลว่า ตั้งไว้ ใช้กับสิ่งที่เคารพนับถือ เช่น นำพระพุทธรูปไปประดิษฐานไว้ในโบสถ์ หรือแปลว่า แต่งตั้งไว้ในตำแหน่งสูงก็ได้ เช่น ประดิษฐานไว้ในตำแหน่งอัครมเหสี เป็นต้น

ส่วนคำว่า สถาปนา เป็นคำกริยา แปลว่า ยกย่องโดยแต่งตั้งให้สูงขึ้น เช่นเลื่อนเจ้านายให้สูงศักดิ์ขึ้น มักใช้กับหน่วยงานราชการหรือองค์กรสำคัญๆ เมื่อดูดังนี้แล้วสำหรับจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยก็น่าจะเป็นคำว่าสถาปนาก็ไม่น่าผิด แต่ทีนี้ที่มีการใช้คำว่า ประดิษฐานจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ก็เพราะมีหลักฐานเป็นราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 15 เมษายน 2460 เป็นประกาศประดิษฐานโรงเรียนข้าราชการพลเรือน ของ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขึ้นเป็นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและโอนไปขึ้นอยู่ในกระทรวงธรรมการ ทำให้การใช้คำว่า “ประดิษฐาน” ก็ใช้ได้เช่นเดียวกันค่ะ ที่สำคัญถ้าเราไปดูในเว็บไซต์ต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ก็จะใช้คำว่า วาระ 100 ปีแห่งการประดิษฐานจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยทั้งหมดค่ะ

และในพื้นที่ของไทยรัฐออนไลน์ตรงนี้ ในฐานะที่คุณครูลิลลี่เป็นศิษย์เก่าของสถาบันการศึกษาที่มีอายุยาวนานมาถึง 100 ปี คุณครูลิลลี่ก็ขอสัญญาว่าจะทำตามคติพจน์ที่ว่า เกียรติภูมิจุฬาฯ คือ เกียรติแห่งการรับใช้ประชาชน จะเดินหน้ารับใช้คุณผู้อ่านด้วยความรู้ภาษาไทยดีๆ แบบนี้ไปอีกนานๆ ค่ะ สวัสดี

instagram : kru_lilly, facebook : ครูลิลลี่

คุณครูลิลลี่