บริการข่าวไทยรัฐ

เทคนิค...ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม เจ็บน้อย..ฟื้นตัวไว

หากคุณเริ่มรู้สึกมีอาการ ปวดเข่ามากเวลาเดิน ขึ้นลงบันได หรือเวลา ลุกนั่ง จนไม่สามารถใช้ชีวิตได้เป็นปกติ ปวดเข่าเวลานอน, เข่าอักเสบ บวมร้อนบ่อย เรื้อรัง, เข่าผิดรูปจากเดิม โค้งออก เกเข้าใน, เข่าติดขยับ เหยียด งอลำบาก สิ่งที่คุณควรนึกถึงอันดับแรก คือ คุณอาจมีอาการของ “ข้อเข่าเสื่อม” ได้

ข้อเข่าเสื่อมอาจไม่ใช่โรคร้ายแรงถึงขั้นเสียชีวิต แต่หากเป็นแล้ว ก็อาจทำให้หลายคนสูญเสียคุณภาพชีวิตที่ดีไป ที่สำคัญคือ ปัจจุบันโรคนี้ ไม่ได้จำกัดอยู่ในกลุ่มผู้สูงอายุเท่านั้น คนที่อายุน้อยก็มีโอกาสที่จะเป็นโรคข้อเข่าเสื่อมได้ ซึ่งอาจจะมาจากการบาดเจ็บที่ข้อเข่า การออกกำลังกายด้วยอุปกรณ์ที่ไม่เหมาะสม ใช้ข้อเข่าหนักหักโหม หรือมีน้ำหนักตัวมากเกิน

นพ.วัลลภ สำราญเวทย์ ผอ.ศูนย์ข้อสะโพกและข้อเข่ากรุงเทพ รพ.กรุงเทพ บอกว่า ผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมจำนวนไม่น้อยที่ลังเลในการเข้ารับการผ่าตัด เพราะมีความเข้าใจไม่ถูกต้องว่าการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมจะเป็นที่มาของความเจ็บปวดหลังการผ่าตัด หรือต้องรักษาตัวเป็นเวลานานกว่าจะกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้เหมือนเดิม ซึ่งปัจจุบัน เทคโนโลยีการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมก้าวหน้าไปมาก หลังผ่าตัด คนไข้บางคนสามารถเดินได้ภายใน 24 ชั่วโมง และเนื่องจากคนไข้มีสภาวะที่ต่างกัน ที่ศูนย์ข้อสะโพกและข้อเข่า รพ.กรุงเทพ มีโปรแกรมการรักษาที่ออกแบบเฉพาะบุคคล เรียกว่า Customize Service เริ่มตั้งแต่แผนการผ่าตัด โดยใช้ Digital Template หรือโปรแกรมคอมพิวเตอร์ช่วยวางแผนหาขนาดของข้อเข่าเทียมที่เหมาะสมกับคนไข้ รวมทั้งกระดูกที่จะถูกตัดออกว่าจะมีความหนา บาง เล็ก หรือใหญ่ขนาดไหน ต้องเอียงทำมุมเท่าไหร่ โดยเฉพาะกรณีที่มีรูปร่างผิดปกติมาก เคยมีกระดูกหักหรือการผ่าตัดมาก่อน

“ในการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมปัจจุบันสามารถใช้เครื่องเอกซเรย์สองแกน (Biplane Imaging (EOS) โดยให้คนไข้เข้าไปยืนในเครื่อง เพื่อจะดูรูปร่างตั้งแต่กระดูกสันหลังจนถึงปลายเท้า ก่อนที่จะสร้างภาพสามมิติออกมาเพื่อช่วยวางแผนก่อนผ่าตัด ลดความผิดพลาดต่อการวัดความโก่งหรือการสั้นยาวของกระดูกได้” ผอ.ศูนย์ข้อสะโพกและข้อเข่ากรุงเทพ บอก

เมื่อผ่านขั้นตอนแรกแล้ว จะเริ่มขั้นตอนที่สอง ที่เรียกว่า Total Knee Pathway ซึ่งถือเป็นแนวปฏิบัติมาตรฐานเพื่อความครบถ้วนปลอดภัย ป้องกันไม่ให้เกิดความผิดพลาดก่อนผ่าตัด มีการตรวจสอบข้อมูลสุขภาพ ความผิดปกติต่างๆ ของคนไข้ก่อนและหลังผ่าตัดต้องให้ยาอะไร ใช้อุปกรณ์ชนิดไหน แบบไหนจึงจะเหมาะสม

คุณหมอวัลลภ บอกว่า การผ่าตัดด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัยนี้ คนไข้จะเจ็บน้อย ฟื้นตัวเร็ว เหตุผลสำคัญ คือ เทคนิคการผ่าตัดแบบทะนุถนอมเนื้อ เยื่อไม่ให้บอบช้ำ ร่วมกับการใช้ชุดผ่าตัดพิเศษเหมือนชุดมนุษย์อวกาศ จะช่วยลดอัตราการติดเชื้อหลังผ่าตัดได้ ใช้เครื่องจี้ห้ามเลือดด้วยคลื่นวิทยุ (Aquamantys) ที่ไม่ทำให้เนื้อเยื่อเกรียม ช่วยลดการเสียเลือดหลังการผ่าตัด รวมถึงมีระบบบริหารยาลดความเจ็บปวดด้วย

ผอ.ศูนย์ข้อสะโพกและข้อเข่ากรุงเทพ บอกอีกว่า แม้ภาวะแทรกซ้อนอย่างการติดเชื้อระหว่างผ่าตัดมีโอกาสเกิดขึ้นไม่ถึง 1% การเลือกห้องผ่าตัดระบบ Laminar Air Flow ที่มีอากาศถ่ายเทไหลจากบนลงล่างออกจากห้อง และผนังห้องไม่เก็บฝุ่น รวมถึงชุดผ่าตัดของศัลยแพทย์ที่สวมชุดที่ออกแบบเหมือนชุดอวกาศคลุมตั้งแต่ศีรษะถึงปลายเท้า เพื่อป้องกันเชื้อโรคจากลมหายใจของศัลยแพทย์ และเศษเซลล์ของกระดูกที่อาจกระเด็นถึงแพทย์ระหว่างตัดกระดูก ก็อาจเกิดการติดเชื้อจากผิวหนังแพทย์ตกกลับสู่แผลผ่าตัดของคนไข้ได้”

“การผ่าตัดส่วนใหญ่จะใช้การฉีดยาชาเข้าช่องไขสันหลังเพื่อไม่ให้เจ็บในระหว่างการผ่าตัด และทำให้คนไข้ไม่เจ็บปวดภายหลังการผ่าตัดด้วย Adductor Canal Block โดยจะฉีดยาชาเข้าไปที่เส้นประสาทบริเวณเหนือเข่า และคาสายไว้ เพื่อให้ยาต่อไปช้าๆแบบอัตโนมัติทำให้ไม่รู้สึกเจ็บปวด แต่กล้ามเนื้อยังทำงานได้ การผ่าตัดอาจใช้เวลาประมาณ 1-2 ชั่วโมงขึ้นกับความยากง่าย หลังผ่าตัดผู้ป่วยบางรายโดยเฉพาะผู้สูงวัยอาจจะอยู่ที่ห้องพักฟื้นในห้องกึ่ง ICU หนึ่งคืน จากนั้นจะย้ายมาอยู่ห้องปกติ ซึ่งจะให้นักกายภาพบำบัดสอนฝึกการขยับขาและการงอเหยียดเข่า ฝึกการยืนเดินภายใน 24 ชั่วโมงหลังผ่าตัด”

หลังการผ่าตัด คุณหมอวัลลภ อธิบายอีกว่า จะมีการฟื้นฟูกล้ามเนื้อเข่าหลังผ่าตัดโดยทีมกายภาพและทำกายภาพด้วยเครื่อง Alter G (Anti Gravity Treadmill) หรือลู่วิ่งต้านแรงโน้มถ่วงเป็นเครื่องมือกายภาพบำบัดที่เมื่อคนไข้เดินเข้าไปแล้ว ระบบจะทำการอัดอากาศเข้าไปเพื่อพยุงตัวให้ลอยขึ้น เปรียบเสมือนเดินอยู่ในลูกบอลลูน ช่วยให้ฟื้นตัวเร็ว ภายในวันแรกก็สามารถขยับเดินได้ เมื่อครบ 5 วัน ตามโปรแกรม ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถเดินกลับบ้านใช้ชีวิตประจำวันได้ แต่ไม่แนะนำให้วิ่งหรือกระโดด มากกว่า 90% สามารถนั่งโซฟา นั่งเก้าอี้ต่ำได้ อีก 10% สามารถนั่งกับพื้นได้ นั่งยองๆได้ ผู้สูงอายุสามารถเล่นกีฬาที่ไม่หนักอย่างตีกอล์ฟ ขี่จักรยาน หรือว่ายน้ำได้

การรักษาข้อเข่าเสื่อมจะยึดความต้องการของผู้ป่วยเป็นหลัก เน้นรักษาตามระยะของโรคข้อเข่าเสื่อม ถ้ายังสามารถอยู่กับสภาวะเข่าเสื่อมได้ ก็จะแนะนำให้เปลี่ยนวิธีการใช้งาน เช่น ห้ามนั่งคุกเข่า นั่งยองๆ การเล่นกีฬาควรเลือกชนิดที่เบาลงอย่างว่ายน้ำ เดินเร็ว ขี่จักรยาน ปรับการใช้ชีวิตประจำวัน อย่างอเข่าเยอะ หมั่นบริหารกล้ามเนื้อหน้าขา เวลานั่งทำงานนานๆ แล้วรู้สึกเมื่อย ควรพักเข่าด้วยการเหยียดขาตรงในท่านั่งแล้วนับ 1-10 เพื่อให้กล้ามเนื้อหน้าขาแข็งแรงขึ้น เข่าก็จะมั่นคงขึ้น พอมั่นคงก็จะเจ็บน้อยลง ควบคุมน้ำหนัก สำหรับผู้สูงอายุให้พยายามขึ้นลงบันไดเท่าที่จำเป็นเท่านั้น.