วันศุกร์ที่ 14 ธันวาคม พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐLogin
นางฟ้ารัตนโกสินทร์

นางฟ้ารัตนโกสินทร์

โดย บาราย
13 เม.ย. 2557 05:01 น.
  • Share:

หนังสือชื่อค้นหารัตนโกสินทร์ สิ่งที่เรารู้อาจไม่ใช่ทั้งหมด (สำนักพิมพ์มติชน) งานเขียนจากการค้นคว้าของไกรฤกษ์ นานา พิมพ์แล้วสองครั้ง ครั้งที่สอง พ.ศ.2553 เรื่องสุดท้าย...นางฟ้ารัตนโกสินทร์ เป็นเจ้าจอมที่ถูกลืม ของพระเจ้ากรุงกัมพูชา

นายมิลตัน ออสบอร์น ผู้เชี่ยวชาญพงศาวดารเขมร...กล่าวว่า ความเป็นไปในพงศาวดารเขมรและไทย มีความเกี่ยวดองเชื่อมโยงกันอย่างลึกซึ้งพิสดาร เขมรเป็นประเทศราชของสยาม มาตั้งแต่ต้นกรุงรัตนโกสินทร์

ถือเป็นประเพณีดั้งเดิม โอรสเชื้อพระวงศ์เขมรจะถูกส่งเข้ามารับราชการอยู่ในราชสำนักไทย

พอถึงเวลา พระเจ้าแผ่นดินไทยก็จะทรงประกอบพิธีราชาภิเษกให้กลับไปปกครองเมืองเขมร ภาษาไทยก็ใช้ในราชสำนักเขมร จึงไม่แปลกเลยที่กษัตริย์เขมรต่อๆมา จะมีรสนิยมโน้มเอียงไปทางไทย

ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เขียนถึงญาติผู้ใหญ่ของท่าน หม่อมเจ้าหญิงฉวีวาด ผู้เคยเข้าไปใช้ชีวิตอยู่ที่พนมเปญ และได้นำวงมโหรีใหญ่ติดตัวเข้าไป

ย้อนหลังไปรัชสมัยสมเด็จพระนโรดม กลับไปครองราชย์ที่กัมพูชา ลิเกเป็นของใหม่กำลังฮิตในเมืองไทย ทรงนำลิเกไปแพร่หลายในกัมพูชา จนมีบางคนเผลอคิดว่าลิเกนั้น สมเด็จพระนโรดม ทรงเป็นผู้คิดค้นขึ้นเอง

ต้นรัชกาลที่ 3 เจ้าอนุวงศ์ จากนครเวียงจันทน์ เสด็จมาช่วยงานพระบรมศพรัชกาลที่ 2 ก่อนจะกลับได้เข้าไปกราบถวายบังคมลารัชกาลที่ 3 ถือโอกาสขอพระราชทานตัวละครไปไว้ที่เวียงจันทน์ สมเด็จพระนั่งเกล้าฯ ไม่โปรดเกล้าฯ ชะรอยเจ้าอนุจะโทมนัสน้อยใจ ผูกใจเจ็บ ถึงกับยกทัพมารุกรานพระราชอาณาจักรจนถึงเมืองนครราชสีมา

วกกลับไปกล่าวถึงท่านป้าฉวีวาด เมื่อท่านหนีไปเมืองเขมร สมเด็จพระนโรดมทรงเคยเติบโตอยู่ในเมืองไทยสมัยรัชกาลที่ 3 รัชกาลที่ 4 มีฐานะเช่นเจ้านายไทย มีรั้ววังในกรุงเทพฯ จึงทรงคุ้นเคยกับเจ้านายไทยเป็นอย่างดี...จึงทรงยินดีต้อนรับ

ยิ่งท่านป้าฉวีวาดฉลาดพอที่จะเอาละครของเจ้าจอมมารดาอำภา ซึ่งเป็นครูละครผู้มีชื่อเสียงติดไปด้วยทั้งโรง ละครโรงนี้เป็นกุญแจไขประตูเมืองเขมร ให้เปิดรับท่านอย่างกว้างขวาง

พ.ศ.2470 หลังสมเด็จพระศรีสวัสดิ์ กษัตริย์เขมรทิวงคต รัฐบาลฝรั่งเศสเข้ามาบงการชีวิตของกษัตริย์องค์ใหม่ คือสมเด็จพระมณีวงศ์ อำนาจที่แท้จริงขึ้นอยู่กับเมอสิเออร์ เลอโวล เรสิดัง ผู้สำเร็จราชการชาวฝรั่งเศส

ฝรั่งเศสปกครองกัมพูชานานร่วม 2 ทศวรรษ ชีวิตบรมสุขส่วนใหญ่ของสมเด็จพระมณีวงศ์ จึงอยู่ที่ความบันเทิงจากละคร หนังสือพิมพ์นิวยอร์กไทม์ ฉบับวันที่ 8 พ.ค. พ.ศ.2481 เสนอข่าวว่า ทรงมีพระสนมเป็นนางละครจำนวนมากถึง 200 คน

และหนึ่งในนางละครที่สร้างความฮือฮา เป็นข่าวไปถึงฝรั่งเศส ก็ปรากฏตัวขึ้น

เอนก นาวิกมูล เขียนหนังสือชื่อนาฏกรรมชาวสยาม เกี่ยวกับนางละครชาวสยาม ความว่า

“แม่แพน” เกิดที่บ้านหลานหลวง กรุงเทพฯ เมื่อ พ.ศ.2457 เป็นบุตรครูพูนกับแม่แป้น เรืองนนท์ ครอบครัวนี้เล่นละครชาตรีสืบทอดกันมาเป็นเวลานาน แม่แพนจึงซึมซาบวิธีการเล่นละครชาตรีตั้งแต่เด็ก เมื่อย่างวัยสาว แม่แพนคนสวยก็ได้ออกไปเล่นละคร เป็นตัวนางเอก

ครูพูนรับเล่นละครให้คุณหญิงลิ้นจี่ ไปเล่นเปิดวิกตามที่ต่างๆ เล่นได้พักใหญ่งานละครคณะครูพูนเองก็เริ่มขาดช่วงไป เพราะเมื่อมีคนมาหาก็ไม่เจอ ครูพูนเจรจา ขอให้คุณหญิงลิ้นจี่เลือกตัวละครที่ชอบไป คุณหญิงลิ้นจี่เลือกแม่แพนไปเป็นนางเอก และไปตามเอาตัวแม่ชื้น สมญาแม่ชื้นตาหวาน เป็นตัวพระเอก แล้วนำคณะไปเล่นถึงอรัญประเทศ

ละครคณะนี้ดังไปถึงเมืองเขมร เข้าหูพระเจ้ามณีวงศ์ กษัตริย์เขมร ทรงให้หาไปเล่นถึงกรุงพนมเปญ แม่ชื้นตาหวาน ตัวพระเอก ไม่กล้ารับ แต่แม่แพน นางเอกรับ เมื่อถึงราชสำนักเขมร พระเจ้ามณีวงศ์ ก็จัดให้แม่แพนเล่นละครร่วมกับสนม

แม่แพนเล่นเป็นตัวบุษบา ตอนไหว้พระ เป็นที่พอพระทัยมาก ถึงขนาดทรงหน่วงตัวเอาไว้ ไม่ยอมให้ออกมานอกวัง

แม่แพนกราบทูลว่า พ่อแม่ไม่ได้มาด้วย ตกลงใจเออออตามพระทัยท่านไม่ได้ พระเจ้ามณีวงศ์ก็ส่งให้คนมาตามตัวครูพูนไปพูดจา ขอยศจากพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าฯ ให้ครูพูนเป็นขุนสมัครความชอบ

แม่แพนและครูพูนผู้พ่อ อยู่ในราชสำนักเขมรนานเท่าใด ใช้ชีวิตอย่างไร ยังไม่มีใครรู้แน่ชัด มีข่าวออกมาหลายกระแส ทางหนังสือพิมพ์ฝรั่ง เรื่องการอภิเษกสมรส ระหว่างพระเจ้ามณีวงศ์ กับนางละครชาวสยาม ชื่อนางสาวแพน

ข่าวบางกระแสว่า นางสาวแพนจะเป็นถึงพระราชินี บางกระแสก็แค่เป็นพระชายา และมีบางกระแสว่า นางสาวแพนเป็นเจ้าจอม...ตำแหน่ง

เจ้าจอมศรีสวัสดิ์ อำไพวงศ์ และบางกระแสก็ว่าแค่พระสนมคนหนึ่ง

ความจริงของเรื่องนี้เป็นเช่นใดไม่ชี้ชัด แต่ทางฝรั่งเศสเข้าใจว่าเป็นเรื่องการเมือง ในที่สุด พระเจ้ามณีวงศ์ก็ต้องส่งแม่แพนและครูพูนกลับเมืองไทย

เรื่องราวของนางสาวแพน ว่าที่ราชินีเขมรโด่งดังไปทั้งเอเชีย หนังสือพิมพ์ฟิลิปปินส์ติดต่อ ขอเอาประวัติไปเขียนเป็นหนังสือเล่ม ในเมืองไทย มีผู้ใช้นามปากกาวงศ์เฉวียง เขียนลำตัดเรื่องนี้ตีพิมพ์เป็นหนังสือไว้เมื่อ พ.ศ.2470

ตัวอย่างลำตัดบางตอน ดังต่อไปนี้

มาบัดนี้มีเรื่อง คนทั้งเมืองเลื่องลือ หนังสือพิมพ์ก็ฮือระบือกันอึงมี่ ว่าสาวน้อยชื่อแพน บุตรแม่แป้นเรืองนนท์ กับพ่อพูนหน้ามน ตลกละครชาตรี...ไปเล่นละคร ยังนครเขมร ชายใดได้เห็น ไม่เว้นชมสาวศรีไปเล่นในภารา กำพูชานิเวศน์ องค์จอมเจ้าประเทศ ได้ทอดพระเนตรสาวศรี พระพิศทรงวงพักตร์ พร้อมทรงลักษณา เห็นหล่อนงามสง่า น่าเป็นราชินี...

อยากจะอ่านเรื่องนางฟ้ารัตนโกสินทร์ ให้จุใจมากไปกว่านี้ น่าจะหาหนังสือค้นหารัตนโกสินทร์อ่านกันเอง อ่านแล้วจะรู้ว่า สิ่งที่เรา (เคย) รู้ อาจไม่ใช่ทั้งหมดจริงๆ.

 

O บาราย O

คุณอาจสนใจข่าวนี้

คุณอาจสนใจข่าวนี้