วันจันทร์ที่ 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2562
บริการข่าวไทยรัฐLogin
กฎหมายการอุดมศึกษา ตอนที่ 5 การกำกับดูแลสถาบันอุดมศึกษา

กฎหมายการอุดมศึกษา ตอนที่ 5 การกำกับดูแลสถาบันอุดมศึกษา

  • Share:

ในตอนที่ 1 ถึงตอนที่ 4 ได้นำเสนอบริบททั่วไปของการอุดมศึกษา การคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพการบริหารด้วยคณะกรรมการ และอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการ สำหรับในตอนที่ 5 นี้เกี่ยวข้องกับการกำกับดูแลสถาบันอุดมศึกษา ซึ่งเกี่ยวข้องกับการใช้อำนาจของคณะกรรมการสามคณะที่มีอยู่ในระบบการอุดมศึกษาได้แก่ คณะกรรมการการอุดมศึกษา คณะกรรมการบริหารการอุดมศึกษา ปัจจุบัน (ธันวาคม พ.ศ.2556) ยังไม่มีคณะกรรมการทั้งสองแต่จะเกิดขึ้นตามพระราชบัญญัติการอุดมศึกษา พ.ศ. ... ซึ่งขณะนี้ยังอยู่ระหว่างการร่าง และสภาสถาบันอุดมศึกษาซึ่งเป็นคณะกรรมการตามพระราชบัญญัติของสถาบันอุดมศึกษาแต่ละแห่งเป็นคณะกรรมการที่มีอยู่แล้วในสถาบันอุดมศึกษาทุกแห่ง

การกำกับดูแลสถาบันอุดมศึกษาในระดับมหภาค (Macro Level)

“คณะกรรมการการอุดมศึกษา” ทำหน้าที่กำกับดูแลการอุดมศึกษาในระดับมหภาค ซึ่งหมายถึง การกำกับนโยบาย และแผนการส่งเสริมและพัฒนาการอุดมศึกษา โดยประสานงานกับฝ่ายการเมืองหรือรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการทั้งในเรื่องงบประมาณและโครงสร้างการบริหารจัดการการอุดมศึกษา เช่น การกำหนดมาตรฐานการอุดมศึกษา มาตรฐานหลักสูตรและการสอนมาตรฐานการจัดตั้ง ยุบ เลิก รวม ปรับปรุง และขยายการจัดการเรียนการสอน การรับรองคุณวุฒิ และเกณฑ์มาตรฐานการเข้าศึกษาในสถาบันอุดมศึกษา เป็นต้น

การดำเนินการของคณะกรรมการการอุดมศึกษาจะให้ความสำคัญกับการออกกฎเกณฑ์ต่างๆ และการพิจารณาตัดสินปัญหาจากการดำเนินงานตามกฎเกณฑ์เหล่านั้น นอกจากนั้นยังมีหน้าที่ในการรับรองคุณวุฒิ และคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของนักศึกษาและบุคลากรในสถาบันอุดมศึกษาเป็นสำคัญ การตัดสินตามกฎเกณฑ์ การตัดสินข้อพิพาทหรือพิจารณาคุณค่าเพื่อการรับรอง ยอมรับ แต่งตั้งให้ถือเป็นที่สิ้นสุด และมีอำนาจในการบังคับและสั่งการให้เป็นไปตามกฎเกณฑ์

“คณะกรรมการบริหารการอุดมศึกษา” คณะกรรมการนี้อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของ “คณะกรรมการการอุดมศึกษา” มีอำนาจหน้าที่ในการติดตาม ตรวจสอบ ช่วยเหลือ การดำเนินการของสถาบันอุดมศึกษาให้เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของคณะกรรมการการอุดมศึกษา ทำงานภายใต้อำนาจและการมอบหมายจากคณะกรรมการการอุดมศึกษาเป็นคณะกรรมการที่เชื่อมโยงนโยบายสู่การปฏิบัติ และมีอำนาจหน้าที่ในระดับมหภาคหรืออำนาจในการบังคับและสั่งการสถาบันอุดมศึกษาหรือผู้บริหารสถาบันอุดมศึกษาเท่านั้น ไม่อาจบังคับหรือสั่งการใดๆ เกี่ยวด้วยการบริหารจัดการภายในของสถาบันอุดมศึกษาที่เป็นระดับจุลภาค (Micro Level) ที่เป็นหน่วยงาน หรือคณาจารย์ นักศึกษาและบุคลากรของสถาบันการศึกษา


การกำกับดูแลสถาบันอุดมศึกษาระดับจุลภาค (Micro Level)

สภาสถาบันอุดมศึกษาหรือสภามหาวิทยาลัยที่ตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติของแต่ละสถาบันอุดมศึกษา หรือมหาวิทยาลัยทำหน้าที่กำกับดูแลการจัดการศึกษาในระดับจุลภาค หรือ MicroLevel ซึ่งหมายถึง การกำกับดูแลสถาบันอุดมศึกษาแต่ละแห่งโดยตรงทั้งด้านนโยบาย แผนงานการจัดการศึกษา การเรียนการสอน การส่งเสริมและพัฒนาตามพันธกิจ 4 ประการ ได้แก่ การผลิตบัณฑิต การวิจัย การบริการวิชาการแก่สังคม และ การทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม ซึ่งเป็นความรับผิดชอบโดยตรงตามพระราชบัญญัติ โดยมีอธิการบดีเป็นฝ่ายบริหาร นำเสนอนโยบายและแผนงานต่อสภาสถาบันอุดมศึกษา โดยที่สภามหาวิทยาลัยมีกลไกการติดตามตรวจสอบและประเมินผลงานของสถาบันอุดมศึกษาด้วยคณะกรรมการที่สภาสถาบันอุดมศึกษาแต่งตั้ง

คณะกรรมการติดตาม ตรวจสอบและประเมินผลงานแต่งตั้งโดยสภามหาวิทยาลัย จะทำหน้าที่ติดตามตรวจสอบ และประเมินผลงานในระดับปฏิบัติการหรือระดับจุลภาคภายในสถาบันอุดมศึกษา และทำรายงานประจำปีเสนอต่อสภาสถาบันอุดมศึกษา ผลการดำเนินงานด้วยความเห็นชอบของสภาสถาบันอุดมศึกษาสามารถใช้อ้างอิงการปฏิบัติงานประสิทธิภาพและประสิทธิผลของการดำเนินงานตามหลักของการสร้างกฎ เกณฑ์การบริหารด้วยตนเอง (Self-regulation) ซึ่งได้กล่าวไว้ในตอนที่ 2

การลงโทษสถาบันอุดมศึกษา

เมื่อมีการใช้อำนาจและแบ่งระดับของการกำกับดูแลสถาบันอุดมศึกษาบทลงโทษ ต้องสอดคล้องกับอำนาจการบังคับใช้กฎเกณฑ์และความเหมาะสมในการลงโทษผู้ฝ่าฝืนในร่างพระราชบัญญัติการอุดมศึกษา พ.ศ. ... ที่กำลังดำเนินการอยู่มีบทกำหนดโทษจำคุกผู้บริหารสถาบันอุดมศึกษาไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาทหรือทั้งจำทั้งปรับ เนื่องจากสถาบันอุดมศึกษาเป็นนิติบุคคล การลงโทษต้องมีภาระการพิสูจน์การฝ่าฝืนจากผู้แทนนิติบุคคลหรือผู้บริหาร คือ อธิการบดีเป็นอันดับแรก และอาจต้องหักล้างเสรีภาพทางวิชาการของสถาบันอุดมศึกษาและอำนาจของสภาสถาบันอุดมศึกษาอีกด้วย

การกำหนดโทษอาญาในระดับจำคุกกับผู้บริหารสถาบันอุดมศึกษาถือว่าไม่เหมาะสมและไม่สอดคล้องกับสภาพของการบริหารจัดการสถาบันอุดมศึกษา ซึ่งพระราชบัญญัตินี้มีเจตนาเพื่อการจัดระบบ วางระเบียบการบริหารจัดการอุดมศึกษาให้มีมาตรฐานสามารถสร้างพลเมืองที่มีคุณภาพกับการแข่งขันกับนานาอารยประเทศได้ รวมทั้งยังมีฐานของเสรีภาพทางวิชาการซึ่งได้รับการคุ้มครองโดยรัฐธรรมนูญและการให้อำนาจกับสภามหาวิทยาลัยในการบริหารจัดการอุดมศึกษาไว้แล้ว หลักสูตรและการสอนที่ไม่ได้มาตรฐานตามกฎเกณฑ์ที่คณะกรรมการการอุดมศึกษากำหนดก็จะไม่ได้รับการรับรองเท่านั้น

ถ้าสถาบันอุดมศึกษาต้องการ จัดการเรียนการสอนที่ไม่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของคณะกรรมการการอุดมศึกษาก็สามารถทำได้ด้วยอำนาจของสภามหาวิทยาลัยแต่ละแห่ง ซึ่งเป็นการเปิดโอกาสให้มีรูปแบบและหลักสูตรที่หลากหลาย ซึ่งถือเป็นความรับผิดชอบของสถาบันอุดมศึกษาและตัวผู้เรียนเอง เนื่องจากการศึกษาระดับอุดมศึกษาไม่ใช่เป็นการศึกษาภาคบังคับหรือการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพียงแต่หลักสูตรและการสอนนั้นหรือสถาบันอุดมศึกษาแห่งนั้นอาจไม่ได้รับการรับรองจากคณะกรรมการการอุดมศึกษาและตีค่าคุณวุฒิจาก ก.พ. หรือคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน สำหรับการเข้าทำงานในภาคราชการ และสังคมจะกำหนดคุณค่าของสถาบันการศึกษานั้นเอง

ผู้ที่กระทำผิดตามกฎเกณฑ์ของคณะกรรมการการอุดมศึกษาไม่ใช่อาชญากรจึงไม่ควรนำโทษอาญามาใช้ เนื่องจากลักษณะความผิดที่ต้องได้รับโทษอาญานั้นมีกฎหมายอื่นๆ ที่สามารถนำมาใช้ลงโทษทั้งทางวินัยและทางอาญาได้อยู่แล้วอย่างเพียงพอ เช่น ประมวลกฎหมายอาญา และพระราชบัญญัติการบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ รวมทั้งกฎหมายปกครองอื่นๆ นอกจากนั้นการดำเนินคดีที่มีโทษอาญานั้นต้องดำเนินการและบังคับโดยศาลเท่านั้น ยังไม่มีอำนาจอื่นที่จะสามารถลงโทษอาญากับบุคคลได้ ซึ่งข้อพิพาทจากกฎเกณฑ์ของคณะกรรมการการอุดมศึกษาควรจะได้รับการตัดสินและสิ้นสุดด้วยคณะกรรมการการอุดมศึกษาเองด้วยหลักของการสร้างกฎเกณฑ์การบริหารด้วยตนเอง (Self-regulation) เช่นกัน

โทษที่ควรนำมาใช้กับผู้บริหาร สถาบันอุดมศึกษาในการฝ่าฝืนข้อบังคับของคณะกรรมการการอุดมศึกษาหรือฝ่าฝืนพระราชบัญญัติการอุดมศึกษาควรเป็นการตัดสิทธิ์การบริหารและการถอดถอนจากตำแหน่งบริหาร ซึ่งคณะกรรมการการอุดมศึกษาสามารถบังคับใช้บทลงโทษนี้ได้เอง ทั้งทางตรงและทางอ้อม นอกจากการกระทำผิดตามกฎหมายอื่นซึ่งผู้เสียหายโดยนิตินัยเท่านั้นที่จะต้องดำเนินการฟ้องคดีกับศาลยุติธรรมหรือศาลปกครองต่อไป

รองศาสตราจารย์ ดร.กฤษมันต์ วัฒนาณรงค์

 

อ่านเพิ่มเติม...

คุณอาจสนใจข่าวนี้

คุณอาจสนใจข่าวนี้