วันอังคารที่ 24 เมษายน พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

ออกแบบสุดอลัง! 'ป้อมเพชร' บุพเพสันนิวาส บ้านเดิม ร.1 ต้นกำเนิดสกุลดัง

แม้ในละครบุพเพสันนิวาส จะไม่ได้กล่าวถึง "ป้อมเพชร" สักเท่าไหร่ เพราะป้อมเพชรได้ถูกสร้างมาก่อนจะถึงยุคของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช แต่ โฮมมี่ เห็นมีการพูดถึงการสร้างป้อมวิไชยเยนทร์แล้ว ก็มิวายอยากจะเล่าเรื่องป้อมเพชรให้ฟัง...ว่ามันน่าสนใจอย่างไร?

ใครรู้บ้างว่า "ป้อมเพชร" เป็นเคหสถานเดิมของ ร.1 แล้วใครจะรู้อีกว่า สถานที่แห่งนี้...ยังเป็นที่มาของ "สกุล" ดัง อย่าง "ณ ป้อมเพชร์" ด้วย เราไปรู้จักป้อมเพชรพร้อมๆ กัน

เริ่มจากการเดินทางไปสำรวจป้อมเพชรที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา โฮมมี่  ได้เห็นกับตา ว่า "ป้อมเพชร" เป็นสิ่งก่อสร้างสุดอลังการ ที่แฝงความอัจฉริยะของคนในอดีต พร้อมกับได้เห็นแม่น้ำที่ในละครบุพเพสันนิวาสระบุว่าเป็นจุดน้ำวน เพราะแม่น้ำ 2 สายมาบรรจบกัน และก็เป็นจุดที่ในอดีตมีเรือสำเภอมาจอดแน่นขนัดไปทั่วแม่น้ำเลย มันอยู่ตรงไหนกัน?

พิกัด...

"ป้อมเพชร" ตั้งอยู่ทางฝั่งตะวันออกเฉียงใต้ของเกาะเมืองอยุธยา อยู่บริเวณบางกะจะ ซึ่งเป็นบริเวณที่แม่น้ำป่าสัก ไหลมาบรรจบกับแม่น้ำเจ้าพระยา ถ้าหันหน้าออกสู่แม่น้ำ จะเห็นวัดพนัญเชิง วัดใหม่บางกะจะ และวัดสุวรรณดาราม

เมื่อเดินเข้าไป พบป้ายข้อความบอกที่มาที่ไป ดังนี้...

"ป้อมเพชรอยู่บริเวณบางกะจะ (เป็นบริเวณที่แม่น้ำป่าสัก ไหลมาบรรจบกับแม่น้ำเจ้าพระยา) ก่อด้วยอิฐและศิลาแลง หนา 14 เมตร มีเชิงเทินใบเสมารวม 6.50 เมตร มีช่องปืนใหญ่ 8 ช่อง สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในรัชสมัยสมเด็จพระมหาธรรมราชา พ.ศ.2123

ป้อมเพชรเป็นป้อมขนาดใหญ่ มีความสำคัญที่สุดในจำนวน 16 ป้อมที่อยู่รอบพระนคร เนื่องจากทำหน้าที่ในการป้องกันข้าศึก ที่มาทางน้ำตรงมุมพระนคร ด้านตะวันออกเฉียงใต้ในบริเวณที่แม่น้ำป่าสักและแม่น้ำเจ้าพระยาไหลมาบรรจบกัน ซึ่งเป็นเส้นทางคมนาคมทางน้ำ และจุดยุทธศาสตร์ที่มีความสำคัญสำหรับการติดต่อระหว่างโลกภายนอกกับกรุงศรีอยุธยา"

ที่ยกมาข้างต้น เพราะ โฮมมี่ ก็พบข้อมูลอีกด้าน ที่ระบุว่า...

เมื่อสถาปนาอยุธยาขึ้นเป็นราชธานีเมื่อ พ.ศ.1893 กำแพงเมืองและป้อมต่างๆ นั้น ล้วนสร้างขึ้นจากไม้ ต่อมาในรัชสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ ได้มีการขยายขอบเขตราชสีมาไปถึงตลิ่งแม่น้ำ จึงได้มีการสร้างกำแพงด้วยอิฐและศิลาแลงขึ้น 

ประวัติศาสตร์ว่าไว้...

ในบรรดาป้อมทั้ง 29 ป้อมที่สร้างขึ้นในสมัยอยุธยา "ป้อมเพชร" นับว่าเป็นป้อมที่มีความสำคัญมากที่สุดในเชิงยุทธศาสตร์ โดยเป็นปราการป้องกันศัตรูผู้รุกรานได้ดี เนื่องจากตั้งอยู่ในบริเวณที่แม่น้ำ 3 สายไหลมาบรรจบกัน อันได้แก่ แม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำป่าสัก และแม่น้ำลพบุรี

กำแพงเมือง มีอะไร?

ส่วนใหญ่กำแพงเมืองจะถูกก่อสร้างด้วยอิฐ ซึ่งประกอบไปด้วย "ป้อม" และ "ประตูเมือง" นอกจากนั้นยังมีทางเข้าย่อมๆ เป็นส่วนหนึ่งของของกำแพงเมืองด้วย ในประวัติศาสตร์ระบุด้วยว่า ชาวต่างชาติบอกว่า ที่กำแพงเมืองมีปืนใหญ่จำนวนกว่า 800 กระบอก ตั้งเรียงรายอยู่

งานกำแพง งานป้อม

จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ พบว่า การใช้อิฐก่อสร้างกำแพงเมืองหรือป้อมต่างๆ มีขึ้นในสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ โดยใช้อิฐก่ออยู่บนคานไม้ ที่ทำหน้าที่เป็นฐานรองรับอยู่ด้านล่าง แต่ก่อนหน้านั้นการสร้างป้อมต่างๆ จะเป็นป้อมไม้เสียส่วนใหญ่

ก่อสร้างอลังการ

"ป้อมเพชร" ถือเป็นป้อมที่สำคัญ และใหญ่ที่สุดป้อมหนึ่ง ตัวป้อมถูกก่อด้วยอิฐสลับกับศิลาแลง ลักษณะรูปทรงป้อม เป็นแบบ 6 เหลี่ยม ยื่นออกไปจากแนวกำแพงเมือง มีเชิงเทินหรือช่องคูหา 8 ช่อง ที่ก่อเป็นรูปโค้งมนครึ่งวงกลม ซึ่งเป็นที่ตั้งของปืนใหญ่ประจำป้อมนั่นเอง

อิงประวัติศาสตร์

ขุนหลวงวัดประดู่ทรงธรรม บรรยายถึงป้อมเพชรไว้ว่า... "ป้อมปืนใหญ่ก่อด้วยศิลาแลงมั่งคงแข็งแรง สูง 3 วา 2 ศอก ป้อมนี้สูงกว่ากำแพงกรุง 2 ศอก มีชานชาลารอบป้อมกว้าง 3 วา มีกำแพงแก้วล้อมรอบชานป้อม มีประตูช่องกุฎข้างซ้ายป้อมประตู 1 ข้างขวาป้อมประตู 1 ประตูทั้งสองนั้นเดินออกตามชานป้อมใหญ่ได้รอบป้อม มีปืนแซกตามช่อง 8 กระบอก ชั้นล่างปืนใหญ่รางเกวียนบันจุทุกช่อง 16 กระบอก ป้อมใหญ่นี้มีชื่อ ป้อมเพชร ตั้งอยู่ตรงแม่น้ำตะลาดบางกระจะ..."

ทำไมถึงเรียก...ป้อมเพชร 

ขุนหลวงวัดประดู่ทรงธรรม อธิบายไว้อย่างนั้น ว่า ป้อมเพชรสูงกว่ากำแพงเมืองนั้น น่าจะเป็นหลักฐานยืนยันได้ว่า ป้อมเพชรเป็นป้อมปราการที่มีความสำคัญมากในขณะนั้น และที่เรียก "ป้อมเพชร" ก็คงมาจากชื่อที่เป็นสิริมงคล แข็งแกร่งดั่งเพชรก็เป็นได้

บ้านเดิมรัชกาลที่ 1 

เรื่องนี้ไม่ค่อยมีใครรู้... นี่คือคำสรุปของผู้เชี่ยวชาญทางด้านประวัติศาสตร์หลายๆ คน ที่เห็นพ้องต้องกัน ว่าบริเวณตั้งแต่วัดสุวรรณดาราม หรือวัดทอง เรื่อยไปจนถึงป้อมเพชร และคลองในไก่หรือคลองมะขามเรียง เคยเป็นย่านนิวาสสถานเดิมของบิดาในรัชกาลที่ 1

บันทึกเอกสารประวัติศาสตร์

ระบุไว้ว่า...พระปฐมบรมชนกนาถ สมรสกับธิดาคหบดีจีนที่ร่ำรวยที่สุด โดยมีเคหสถานอยู่ตรงมุมตะวันออกเฉียงใต้ ภายในกำแพงเมืองอยุธยา ซึ่งก็ตรงกับตำแหน่งย่านป้อมเพชร ที่ครั้งหนึ่งในอดีต ย่านบริเวณนี้เคยเป็นตลาดใหญ่ของคนจีน มีการซื้อขายสินค้ากันคึกคัก เรือสำเภาจอดมากมาย และยังเป็นจุดที่เรือล่มบ่อยครั้งเพราะกระแสน้ำวน จนเป็นที่มาของตำบลสำเภาล่มนั่นเอง

นอกจากบริเวณป้อมเพชร จะเป็นเคหสถานเดิมของบิดา ร.1 แล้ว ยังเป็นจุดกำเนิดของตระกูลดัง อย่าง "ณ ป้อมเพชร์" ด้วย เล่าให้ฟังดังนี้...


พระราชทานนามสกุล "ณ ป้อมเพชร์"

ในระหว่างที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประทับแรมที่อ่างศิลา จังหวัดชลบุรี เมื่อวันที่ 2 ก.ค. 2456 ได้พระราชทานนามสกุล "ณ ป้อมเพชร์" แก่พระยาชัยวิชิตวิศิษฏ์ธรรมธาดา (ขำ ณ ป้อมเพชร์) เมื่อครั้งเป็น พระสมุทรบุรานุรักษ์ 

ภริยาอภิสิทธิ์...ก็เกี่ยวข้อง

รู้หรือไม่ว่า พระยาชัยวิชิตวิศิษฎ์ธรรมธาดา (ขำ ณ ป้อมเพชร์) ได้สมรสกับคุณหญิงเพ็ง ชัยวิชิตวิศิษฎ์ธรรมธาดา (สกุลเดิม: สุวรรณศร) และมีบุตร-ธิดาด้วยกันทั้งหมด 12 คน 1 ในนั้นคือ นางอัมพา สุวรรณศร ซึ่งเป็นยายของ ผศ.ดร.พิมพ์เพ็ญ เวชชาชีวะ ภริยานายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ นายกรัฐมนตรีคนที่ 27 ของประเทศไทย

นามสกุลเก่าของมารดา

ส่วนคุณหญิงพจมาน ณ ป้อมเพชร เป็นบุตรคนสุดท้องของ พลตำรวจโทเสมอ ดามาพงศ์ อดีตผู้ช่วยอธิบดีกรมตำรวจ กับพจนีย์ ณ ป้อมเพชร ในปี พ.ศ. 2513 บิดาและมารดาได้หย่ากัน โดยมารดากลับไปใช้นามสกุลก่อนสมรสคือ ณ ป้อมเพชร

"พจมาน ณ ป้อมเพชร"

และเมื่อคุณหญิงพจมานสมรสกับ ดร.ทักษิณ ชินวัตร ก็ได้ใช้นามสกุล "ชินวัตร" ตลอดมา จนเมื่อปลาย พ.ศ. 2551 คุณหญิงพจมานจดทะเบียนหย่ากับ ดร.ทักษิณ แล้วกลับมาใช้นามสกุลเดิม "ณ ป้อมเพชร" ของฝ่ายมารดา แต่ยังคงใช้คำนำหน้านามว่า "คุณหญิง" ตามเดิม เนื่องจากสตรีที่เคยสมรส แล้วต่อมาหย่าร้างกับสามี ยังสามารถใช้คำนำหน้านามนี้ได้

นี่คือเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับ "ป้อมเพชร" โฮมมี่ หวังว่าจะเป็นประโยชน์และเพิ่มความรู้ให้กับทุกคนได้ วันหน้าเดี๋ยวจะพาไปดูงานออกแบบสุดอลังการแบบนี้อีก ที่แฝงไปด้วยเรื่องราวที่เกี่ยวข้อง ส่วนจะเป็นโบราณสถานไหน? คงต้องอุบไว้ก่อน ตอนนี้เอาเรื่องนี้ไปโม้ให้คนอื่นรับทราบและรับรู้โดยทั่วกันก่อน อ่านเพิ่มเติมที่นี่.



รู้หรือไม่ว่า "ป้อมเพชร" เป็นบ้านเดิมของรัชกาลที่ 1 และยังเป็นต้นกำเนิดตระกูลดัง "ณ ป้อมเพชร์" ด้วย โฮมมี่ จะอธิบายให้ฟัง... 22 มี.ค. 2561 00:46 ไทยรัฐ