กาพย์เห่เรือของเจ้าฟ้าธรรมาธิเบศร สมัยกรุงศรีอยุธยา พรรณนาเรือพระที่นั่งลำหนึ่งไว้ว่า “เรือครุฑยุดนาคหิ้ว ลิ่วลอยมาพาผันผยอง พลพายกรายพายทอง ร้องโห่เห่โอ้เห่มา”
ชื่อเต็มเรือครุฑ คือ เรือครุฑเตร็จไตรจักร ครับ ภาพที่ผมเห็นจากหนังสือ ครุฑยุดนาค ของ ส.พลายน้อย พญาครุฑยกสองแขน (เหมือนท่ายกน้ำหนัก) จับตรงคอนาคสองตัวไว้ทั้งสองมือ ปล่อยลำตัวนาคพันแขน ห้อยหางลงข้างลำตัว
แต่ถ้าไปดูภาพเขียนในจิตรกรรมไทย...ครุฑจะจับตรงหางนาค ดูแล้วคิดเผินๆว่า แล้วแต่จินตนาการของช่างก็ไม่ได้ เพราะกระบวนท่าจับนาคของครุฑนั้น ไม่ใช่ตั้งใจให้ท่าสวย แต่เป็นท่าไม้ตาย เอากันถึงตายเลยทีเดียว
ในวรรณคดี ครุฑกับนาคเป็นศัตรูคู่ศึกกัน เจอกันที่ไหนก็ต้องสู้กัน ผลัดกันแพ้ผลัดกันชนะ แต่บังเอิญบางคัมภีร์เขียนให้ครุฑเป็นพาหนะคู่บารมีของพระนารายณ์
เมืองไทยเรานับถือพระนารายณ์ ใช้เป็นทั้งสัญลักษณ์ เป็นทั้งชื่อของพระเจ้าแผ่นดิน ด้วยเหตุนี้ล่ะกระมัง รบกันหลายครั้ง ครุฑมักจะชนะ
เหตุที่ครุฑชนะมีที่มาที่ไป มีเรื่องเล่าไว้ในปัณฑรกชาดกว่า เดิมทีครุฑยังเอาชนะนาคไม่ได้ จนกระทั่งไปเจอพระอาจารย์ดี
พระอาจารย์ที่ว่า ที่จริงก็ไม่ได้ดีมาแต่ไหน เป็นคนกะล่อนในเรือสำเภา เมื่อเรือสำเภาแตก ว่ายน้ำขึ้นมาที่ท่ามีต้นไม้ใหญ่ชื่อต้นกระทุ่ม เหลือแต่ตัว เสื้อผ้าไม่มีจะใส่กลายเป็นชีเปลือย
ชาวบ้านมาเจอเข้าก็คิดว่าเป็นผู้วิเศษ ช่วยกันหาอาหารส้มสูก ลูกไม้มาให้กิน ปลูกอาศรมให้อยู่ นานวันเข้าก็มีลูกศิษย์ลูกหามากขึ้น ในจำนวนลูกศิษย์เหล่านั้น มีทั้งพญาครุฑและพญานาค ผลัดกันมาคนละเวลา
วันหนึ่งในเวลาของพญาครุฑ พญาครุฑ ก็ปรับทุกข์กับอาจารย์ว่า พวกกระผมมีปัญหามาก เวลาไปจับนาคกิน เพราะนาคมักสู้ยึดยื้อเอาจมน้ำตายไปเป็นจำนวนมาก
หากพวกนาคมาหา ขอให้อาจารย์ช่วยล้วงความลับมาบอกให้ที นาคมีทีเด็ดอะไร
เรื่องในชาดกตอนนี้ แสดงว่า พระอาจารย์ชีเปลือย เอียงข้างทางครุฑ น่าจะเป็นเพราะครุฑเอาเครื่องเซ่นมีราคามาถวายมาก เมื่อพญานาคมาก็หาวิธีถาม ครั้งแรกนาคก็ไม่บอก ชีเปลือยรบเร้าทุกครั้ง
จนถึงครั้งที่สาม พญานาคขอสัญญาว่า พระอาจารย์จะไม่บอกใคร...อาจารย์รับปาก นาคก็บอกวิธีเอาชีวิตรอดของนาค คือการกินหินเข้าไปในท้องให้มากๆ
เมื่อครุฑโฉบมาจิกกลางตัว นาคก็เอาหัวแยกเขี้ยวสู้ สู้กันไปๆ หินก็ถ่วงน้ำหนักเอาครุฑจมลงน้ำตาย
พระอาจารย์ได้ทีถามวิธีที่ครุฑจะจับนาค นาคพาซื่อบอก ก็ให้จับที่หางนาค ขยอกจนนาคสำรอกก้อนหินถ่วงน้ำหนักออกทางปาก ตัว นาคก็จะเบา คราวนี้ครุฑก็จะจิกหิ้วบินขึ้นฟ้าเอานาคไปกินได้ตามสบาย
ได้ความลับจากพวกนาคแล้ว เมื่อพวกครุฑมา พระอาจารย์ก็กระซิบบอก นับแต่นั้นครุฑก็เอาชนะนาคได้ ถ้าเป็นฟุตบอลก็แบบพับสนามเล่น
คัมภีร์เล่าว่า ครุฑไม่ได้ชอบเนื้อหรือหนังนาค เมื่อได้ตัวนาค ก็เจาะท้องจิกกินเอาแค่มันข้น ทิ้งตัวนาคลงทะเลไป
ความพ่ายแพ้ของพวกนาคตามเรื่องเล่านี้ เกิดขึ้นเพราะหลงเชื่อพระอาจารย์จอมปลอม ต่อหน้าก็เสแสร้งแสดงเป็นผู้ทรงความรู้ ทำตัวให้น่าเชื่อถือ ลับหลังก็แค่ชีเปลือยคนโซทำทุกอย่างเมื่อได้เงินทอง
อาจารย์จำพวกนี้มีชีวิตอยู่ได้ เพราะเปิดตำรากฎหมาย ยุทางโน้น ยุทางนี้ให้เขารบกัน รบกันยืดเยื้อยาวนานเท่าไหร่ พระอาจารย์ค้าสงครามก็ยิ่งรวย
สงสารก็แต่นายทุน เจ้าของพรรค สงครามยิ่งยาวก็ต้องควักกระเป๋าเพิ่มขึ้น กว่าจะรู้ว่าเป็นเศรษฐีหน้าโง่ หลงทำสงคราม ทำให้บ้านเมืองเดือดร้อนวุ่นวาย...ก็ตอนใกล้หมดตัว.
กิเลน ประลองเชิง
