advertisement

พิพิธภัณฑ์ "โรงงานหลวงที่ ๑" ฝ่าวิกฤติ...ชีวิตบนดอย

โดย 4 พ.ค. 2556 05:00

โรงงานหลวงฝางที่ ๑

จากเชียงใหม่มุ่งหน้าอำเภอฝาง ไปตามทางหลวงหมายเลข 107 ประมาณ 150 กิโลเมตร ถึงแยกอ่างขางแล้วเลี้ยวซ้ายเข้าไปอีก 5 กิโลเมตร คือที่ตั้งของ โรงงานหลวงที่ ๑ (ฝาง) หนึ่งในการทำงาน “ปลายน้ำ” ที่แสดงให้เห็นถึงพระอัจฉริยภาพในการนำเศรษฐกิจเข้าไปแก้ไขปัญหายาเสพติดในชุมชนบนพื้นที่สูงของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว โดยทรงใช้เวลานานกว่า 20 ปีที่ทำให้ชาวเขาเลิกปลูกฝิ่นและหันมาปลูกพืชอื่นทดแทน

โรงงานหลวงที่ ๑ (ฝาง) คือตัวอย่างหนึ่ง.....

เราไปถึงฝางตอนใกล้เที่ยง เลยได้มีโอกาสแวะไปลิ้มรสอาหารยูนนาน ที่ร้าน บ้านดินเล่าจาง ร้านอาหารแบบบ้านดิน สไตล์รีสอร์ตธรรมชาติ เจ้าของเดิมคือ “ผู้พันจาง” น้องชิมิ หรือ นพดล วงค์สูน เจ้าหน้าที่บริการวิชาการ ประจำพิพิธภัณฑ์โรงงานหลวงที่ ๑ (ฝาง) ภูมิใจนำเสนอ คณะทัวร์เชี่ยนหมาก จากสำนักหัวเขียวและมูลนิธิปิดทองหลังพระ

รองท้องกันด้วยสุกี้ยูนนานหม้อยักษ์ ภาษาท้องถิ่นเรียกว่า “หยูหนาน โห่วโกว” ภายในหม้อประกอบด้วยเครื่องปรุง 10 อย่าง จัดวางเป็น 10 ชั้น เริ่มจากชั้นล่างคือ ผักกาดเขียวปลี, ไก่กระดูกดำ, เผือก, ฟองเต้าหู้, ไข่ม้วน, เห็ดหอม, สาหร่าย, หน่อไม้แห้ง และ แฮมยูนนาน เทคนิคการกินต้องกินเป็นชั้นๆ จนไปถึงชั้นล่าง ตามด้วย ขาหมูหมั่นโถว ที่เห็นแล้วต่อมเจริญอาหารทำงานแบบอัตโนมัติ ถ้าไม่ใช้ความระมัดระวังในการกินเห็นทีไขมันและคอเรสเทอรอลจะเดินพาเหรดเข้าเส้นเลือดเป็นแน่

อีกเมนูที่ต้องแนะนำ คือ ยำโอซั่ว อาหารมงคลของชาวยูนนาน  ลักษณะเป็นยำผักเส้นๆ คล้ายยำวุ้นเส้น  กินเล่นก็อร่อย  กินเป็นกับข้าวก็เข้าที ส่วนขนมรับแขก มื้อนี้เรียกว่า ขนมมะตะกุ้น เป็นแป้งข้าวเหนียวไส้ถั่วดำ โรยงาขาว รสชาติอร่อยจนหยุดไม่อยู่

เมื่อครั้งที่สมเด็จพระเทพฯเสด็จฯพิพิธภัณฑ์โรงงานหลวงที่ ๑ (ฝาง) ได้เสวยขนมมะตะกุ้น ทรงตั้งชื่อว่า “ม้าคลุกฝุ่น” จากลักษณะของขนมที่คลุกด้วยงา

อิ่มท้อง  อิ่มใจกันแล้ว  คณะทัวร์เชี่ยนหมาก มุ่งหน้าสู่โรงงานหลวงที่ ๑ (ฝาง) แหล่งผลิตผลิตภัณฑ์แบรนด์ดัง “ดอยคำ” ที่มีสินค้าหลากหลายตั้งแต่น้ำผลไม้ ผลไม้กระป๋อง แยม เนื้อผลไม้ ผลไม้อบแห้ง โดยเฉพาะสตรอเบอร์รี่อบแห้ง  ซึ่งถือเป็นสินค้าขึ้นชื่อของที่นี่เลยทีเดียว

โรงงานหลวงที่ ๑ (ฝาง) มีพื้นที่ราว 20 ไร่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์เพื่อสร้างโรงงานแห่งนี้ เมื่อปี 2515 ให้ทำหน้าที่แปรรูปผลผลิตทางการเกษตร เพื่อช่วยเหลือเกษตรกรและยกระดับมาตรฐานความเป็นอยู่ของชาวบ้านในพื้นที่ลุ่มน้ำแม่งอนและดอยอ่างขาง ซึ่งในอดีตปลูกลูกท้อเป็นหลัก แต่การขนส่งผลผลิตลงจากดอยค่อนข้างยากลำบาก พ่อค้าจึงถือโอกาสกดราคารับซื้อท้อในราคาที่ต่ำมากๆ พระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัว จึงทรงมีพระราชดำริให้จัดตั้งโรงงานทำท้อกระป๋องขึ้น ที่บ้านยาง อ.ฝาง เพื่อรองรับวัตถุดิบและเพิ่มมูลค่าผลผลิตด้วยการแปรรูป ในลักษณะของข้างบนปลูกพืชเมืองหนาว  ข้างล่างสร้างโรงงาน  ตัดวงจรพ่อค้าคนกลาง

นับเป็นโรงงานหลวงอาหารสำเร็จรูปแห่งแรกของเมืองไทย...

เดิมโรงงานหลวงแห่งนี้อยู่ภายใต้โครงการหลวง ต่อมาได้แยกตัวออกมาเป็นโรงงานหลวงซึ่งมีอยู่ 3 แห่งในประเทศไทย คือ โรงงานหลวงที่ ๑ (ฝาง) โรงงานหลวงที่ ๒ (เชียงราย) และโรงงานหลวงที่ ๓ (สกลนคร)

นอกจากการเป็นโรงงานหลวงอาหารสำเร็จรูป ที่ทำหน้าที่ส่งเสริมผลผลิตที่ล้นตลาดของชาวเขา จนกลายมาเป็นผลิตภัณฑ์ดอยคำแล้ว เมื่อครั้งเกิดอุทกภัยเมื่อเดือนตุลาคมปี 2549 น้ำป่าพัดโรงงานเสียหายจนหมด พอมีการสร้างโรงงานขึ้นใหม่ จึงมีการเชื่อมโยงเรื่องราวของโรงงานหลวง ชุมชน และวิถีชีวิตในชุมชนเข้าเป็นเรื่องเดียวกัน ในลักษณะของ living SITE MUSEUM หรือ “พิพิธภัณฑ์พื้นที่ที่มีชีวิต”

คำว่าพิพิธภัณฑ์ในที่นี้หมายรวมถึง อาคารโรงงานหลวง ในฐานะโรงงานต้นแบบอุตสาหกรรมการเกษตรแปรรูป ชุมชนบ้านยาง หมู่บ้านขนาดเล็กที่เต็มไปด้วยเสน่ห์ เป็นแหล่งเรียนรู้ทางวัฒนธรรมและธรรมชาติที่น่าสนใจ สามารถเดินเที่ยวชมบรรยากาศของชุมชน พร้อมสัมผัสวิถีชีวิตความเป็นอยู่แบบชาวจีนยูนนาน วิถีเกษตรของชุมชนบนที่สูง นอกจากนี้ยังมี โรงหมอ หรือ สถานีอนามัยพระราชทาน ซึ่งเป็นสถานีอนามัยแห่งแรกของตำบลแม่งอน โรงไฟฟ้าพลังน้ำบ้านยาง โรงไฟฟ้าพลังน้ำขนาดเล็กแห่งแรกของประเทศไทย ที่เคยเป็นแหล่งผลิตกระแสไฟฟ้าจากพลังงานธรรมชาติ เคยแจกจ่ายกระแสไฟฟ้าให้กับโรงงานหลวงและบ้านเรือนในพื้นที่

ที่เป็นเสน่ห์และสีสันอีกอย่างหนึ่งของบ้านยางก็คือ การที่ผู้คนหลากหลายเชื้อชาติ ศาสนา สามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างกลมกลืนบนวิถีชีวิตของแต่ละเผ่าพันธุ์ เพราะที่นี่มีทั้ง มัสยิด ศาลเจ้าแม่กวนอิม โบสถ์คริสต์ ศาลเจ้าบ้าน และ วัด อยู่ในชุมชนเดียวกัน ที่หาดูได้ยากจริงๆ

ในส่วนของอาคารส่วนที่เรียกว่าพิพิธภัณฑ์นั้น ตั้งอยู่ด้านตรงข้ามโรงงานหลวง ภายในจำลองเรื่องราวในอดีตของคนบ้านยาง ตั้งแต่วิถีชีวิตการกินอยู่ ทำมาหากิน เรื่องราวกำเนิดโครงการหลวง สะดุดตากับรถโฟล์กสวาเกน รุ่นโบราณ ทะเบียน 1 ด-0059 ที่ยุวมัคคุเทศก์ ซึ่งเป็นเด็กๆในชุมชนที่มาเป็นอาสาสมัครอธิบายเรื่องราวต่างๆในพิพิธภัณฑ์ให้ผู้มาเยี่ยมชมฟัง บอกว่าเป็นรถ 1 ใน 2 คันแรกที่ในหลวงพระ ราชทานให้ใช้ในโครงการ

รถคันนี้เคยทำหน้าที่ตั้งแต่ขนวัตถุดิบของโครงการ รถส่งสินค้า ไปจนถึงรับส่งคนป่วยจากบ้านมาโรงพยาบาล

และเรื่องราวของโรงงานหลวง ที่จัดแสดงเครื่องมือชิ้นแรกๆของโรงงาน ไปจนถึงผลิตภัณฑ์ในยุคแรกๆ เช่น นมถั่วเหลือง พีชลอยแก้ว และข้าวโพดในน้ำเกลือ ฯลฯ

ยังมีเรื่องราวความน่ารักของพิพิธภัณฑ์โรงงานหลวงที่ ๑ (ฝาง) อีกมาก เสียดายที่มีเวลาน้อย บทสรุปของการเดินทางครั้งนี้ ทำให้เห็นการ “คิดใหญ่ ทำเล็ก” ของพระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัว ที่ทรงมีพระราชดำริที่จะให้ฝิ่นหมดไปจากประเทศไทย แต่ทรงเริ่มจากสิ่งเล็กๆคือช่วยเหลือชุมชนก่อน ให้ชุมชนมีส่วนร่วมในกระบวนการของการเรียนรู้ ใส่การเรียนรู้เข้าไปในวิถีชีวิต ด้วยน้ำพระราชหฤทัยอันยิ่งใหญ่

ทำให้วันนี้พิพิธภัณฑ์โรงงานหลวงที่ ๑ (ฝาง) จึงไม่ใช่แค่ต้นแบบของการเป็นโรงงาน หรือพิพิธภัณฑ์เท่านั้น

แต่คือตัวอย่างของการหลอมรวมชีวิตในบ้าน ชีวิตในวิกฤติ และชีวิตในเรื่องราวเข้าเป็นเนื้อเดียวกัน อย่างที่ไม่มีสิ่งใดจะทำลายให้พังลงได้...

 

โหวตข่าวนี้